گزیده

▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪

 

    | فهرست يادنامه آيت... طاهري صفحه اول |  بايگاني سال 1393 |    

 چشم انداز ایران - يادنامه آيت... طاهري - بهار 1393

دیداری مبارک

شيخ محمود صلواتي

به مناسبت اولین سالروز درگذشت عالم مجاهد آیت‌الله طاهری اصفهانی (قدس سره الشریف)

در دی ماه 1381، روزی استاد بزرگوار مرحوم آیت‌الله‌العظمی منتظری، مرا خواستند و فرمودند:

« شنیده­ام آیت‌الله طاهری، به جهت اطلاعیه­ای که در اعتراض به نابسامانی­های کشور نگاشته و از امامت جمعه اصفهان استعفا داده، محدودتر شده­اند! بجاست شما این هفته که به اصفهان می­روید، خدمت ایشان برسید و سلام مرا به ایشان برسانید؛ از ایشان احوالپرسی کنید و بگویید شما در زندگی سختی­های بسیار دیده­اید! اجداد شما به انواع ابتلاها گرفتار شدند و با چهره­ای گشاده استقامت ورزیدند و آن بزرگواران الگوی ما و شما هستند!».

من نیز که خود مشتاق دیدار آن بزرگوار بودم، از جان و دل پذیرفتم و پس از رفتن به اصفهان با عموزاده، جناب آقای دکتر فضل‌الله صلواتی،گفت‌وگو کردیم که خدمت ایشان برسیم. با مسئول دفتر ایشان، جناب آقای مداح تماس گرفتیم و برای صبح شنبه قرار ملاقات هماهنگ شد. اما عموزاده، به جهت اشتغال در دانشگاه اصفهان نتوانستند مرا در این دیدار همراهی نمایند؛ به همین دلیل تا سر خیابان حسین‌آباد به اتفاق رفتیم و از آنجا به‌تنهایی، به طرف بیت آیت‌الله حرکت کردم. فضای کوچه­ها خلوت بود! دیگر از رفت و آمد بر در خانه نماینده امام و امام جمعه اصفهان خبری نبود! در اصلی دفتر بسته بود و ما از دری که خانواده آن مرحوم رفت و آمد می‌‌کردند وارد شدیم.

جناب مداح مرا به اتاق آیت الله هدایت کردند و ایشان بر لبه تختی که گسترده بودند نشسته بود. پس از احوالپرسی، سلام و ابراز مودت استاد را به ایشان رسانیدم و ایشان نیز از استاد تشکر کردند و از معظم له،  به عنوان دوست باوفا که همواره در پایداری و مقاومت الگوی ایشان بوده­اند یاد نمودند. آن‌گاه از دوران مبارزه و سال‌‌های پیش از انقلاب سخن به میان آمد؛ از زمانی که ایشان را در بهداری زندان قصر ملاقات کرده بودم و از بازداشت­ها و تبعیدهای پیاپی ایشان و استقبال بی­نظیری که مردم قدرشناس اصفهان به هنگام آزادیشان به عمل آوردند و نیز از بازسازی مدرسه صدر و تدریس ایشان در مدرسه چهارباغ و خطبه­های پرشور نمازجمعه و خاطرات­شان با رزمندگان در دوران جنگ. در ادامه از این‌‌که همانند آیت الله منتظری خاطرات خود را ننوشته‌اند و نیز از اینكه کتاب و جزوه­ای از خود به یادگار نگذاشته­اند ابراز تأسف شد؛ سخن بزرگان را یادآور شدم که فرموده­اند:

«ما کتب قرّ و ما حفظ فرّ »؛ آنچه نوشته شود می‌‌ماند و آنچه به حافظه سپرده شود می‌گریزد».

اما ایشان که تا آن لحظه سخنان مرا می‌شنیدند و زیاده‌گویی مرا تحمل می‌‌کردند، ناگهان چون دونده‌ای که راه درازی را پیموده و اکنون ایستاده است و به حسرت پشت سر را می‌نگرد! فرمودند:

«من از نوجوانی درس­هایم را می‌نوشته­ام و از منظم­ترین شاگردان مرحوم آیت‌الله محقق داماد بودم که تقریرات درس فقه و اصول ایشان را نوشته­ام. من از آیات عظام بروجردی، محمدتقی خوانساری، اراکی و امام خمینی کسب فیض کرده­ام و با مرحوم دکتر بهشتی، امام موسی صدر، حاج آقای موسی زنجانی (آیت‌الله شبیری زنجانی) هم­درس و هم­مباحثه بودم و افرادی مثل آیت‌الله مکارم شیرازی، گاهی روزها که در درس حاضر نمی‌شدند از دفترچه من استفاده می‌‌کردند.

همچنین درس­هایی را که در مدرسه صدر و مدرسه چهارباغ تدریس می‌کرده­ام همه را نوشته­ام؛ ولی متأسفانه هیچ‌یک از آنها تاکنون به چاپ نرسیده است.»

آن­گاه به آقای مداح اشاره کردند که دفترچه­ها و مکتوباتشان را بیاورند. انبوه نوشته‌‌ها و دفترچه­هایی که با خط زیبای نستعلیق و بیشتر با جوهر سبز نوشته شده بود را آوردند که در حاشیه برخی صفحات آن، مرحوم آیت‌الله‌العظمی داماد استادشان تعلیقه­هایی نوشته بودند.

ایشان می­فرمودند:

«من دو دوره تقریر درس اصول مرحوم آیت‌الله داماد را نوشته­ام؛ موضوعاتی از درس فقه ایشان را نیز به رشته تحریر کشیده‌ام، مبحث طهارت، بخشی از صلوه و مباحث حج و خمس از آن جمله است.»

افزون بر اینها، پس از پیروزی انقلاب اسلامی، بخشی از مباحث طهارت را تا اواخر «وضو»، بر اساس کتاب عروه‌الوثقی مرحوم آیت‌الله سید محمدکاظم  یزدی «قدس سره»،  همراه با تدریس نوشته‌ام که متأسفانه هنوز به چاپ نرسیده است.

من انگشت تحیر به دندان گزیدم که چرا با آن همه امکانات که به ویژه پس از پیروزی انقلاب اسلامی برای آیت‌الله فراهم بوده، این آثار ارزشمند که از آثار برخی مراجع مطرح بیشتر و گران­سنگ­تر است هنوز مخطوط مانده است؟! و چرا برخی از نزدیکان ایشان به صرافت نیفتاده­اند که آنها را به چاپ برسانند!.

و البته این منحصر به ایشان نیست بلکه آثار بسیاری از بزرگان، دانشمندان، شاعران، ادیبان و نویسندگان متاسفأنه به‌خاطر بی‌‌توجهی­ها از دست رفته است.[1]

ایشان می­فرمودند:

« برخی از آقایان این نوشته‌‌ها را برای تصحیح و چاپ از من گرفتند، ولی پس از مدتی آنها را به همان صورت به من برگرداندند یک بار گفته شد امام موسی صدر در بیروت دارای امکاناتی است  که آنها را به چاپ می‌‌رساند؛ نسخه­هایی از آن را برای ایشان فرستادم که با ناپدیدشدن ایشان که خدا ان­شا‌الله امرش را بر ما روشن کند کار به انجام نرسید.»

چاپ و نشر کتاب المحاضرات

در این هنگام من فرصت را مغتنم شمرده و عرض کردم:

«اگر اجازه بفرمایید این کار را به انجام برسانم، شما تصویر نوشته­هایتان را در اختیار من بگذارید، انشاء‌الله کار انجام خواهد شد.»

معظم له، با توجه به قرآن و صحیفه سجادیه­ای که با ترجمه نگارنده، در ابتدای دیدار خدمت ایشان داده بودم و دوره هشت جلدی کتاب مبانی فقهی حکومت اسلامی، ترجمه و تقریر درس­های استاد بزرگوارآیت‌الله منتظری، که در کتابخانه­شان موجود بود و حسن ظنی که به بنده داشتند، از این پیشنهاد ابراز خرسندی فرمودند و در عین حال با ابراز نگرانی از این‌‌که مبادا باز هم این کار به انجام نرسد، پذیرفتند که تصویر بخشی از نوشته‌هایشان را برای اینجانب بفرستند، که پس از چند روز نسخه­ای از نوشته­هایشان که تقریر درس استادشان، مرحوم آیت‌الله‌العظمی حاج سید محمد محقق داماد در شرح کفایه‌الاصول بود به دست اینجانب رسید که به حمدالله با همکاری دوستان در زمانی کمتر از یک سال کار تصحیح و تنقیح آن به انجام رسید و در سال 1382 با عنوان «المحاضرات فی علم الاصول» در سه مجلد توسط انتشارات مبارک به زیور طبع  آراسته گردید.

آیت‌الله منتظری در تعلیقه­ای که بر این کتاب نوشتند و در ابتدای جلد اول کتاب آمده است، ضمن تقدیر و تشکر از آیت‌الله طاهری و یادآوری جایگاه و مقام علمی ایشان از استاد بزرگوارشان مرحوم آیت‌الله داماد - که استادِ مرحوم آیت‌الله منتظری نیز بوده است - به نیکی یاد کردند و مطالعه این کتاب را به طلاب و فضلای حوزه­های علمیه سفارش فرمودند.[2]

چاپ و نشر کتاب الطهاره

در مرحله بعد معظم له تصویر مباحث فقه خود را که در مدرسه صدر اصفهان تدریس فرموده بودند، به همراه تصویر تقریرات مباحث فقه آیت‌الله داماد برای اینجانب فرستادند. پس از ملاحظه مشخص شد نوشته‌‌های درس ایشان، به مراتب کامل­تر از تقریرات است و علاوه بر نقل دیدگاه­های استاد، مبانی و دیدگاه‌‌های دیگر فقها، به‌ویژه متأخرین را در آن یادآور شده‌‌اند و از نظر نگارش نیز منظم­تر و کامل‌‌تر بود. از این رو به تصحیح و تنفیح آن همت گماشته شد و منابع و مآخذ مطالب آن در پاورقی آمد و در دو مجلد زیر عنوان کتاب الطهاره در سال 1388 به زیور طبع آراسته گردید که مورد تقدیر معظم له قرار گرفت.

آیت‌الله طاهری در مقدمه کوتاهی که بر این کتاب نگاشته‌اند می­نویسد:

«گرچه بسیاری از مطالب این کتاب را در زمان تحصیل از استاد بزرگوار آیت‌الله محقق داماد بهره برده­ام اما بسیاری از مطالب آن ابتکاری است که پیش از این بدان پرداخته نشده است. در هر یک از مباحث این کتاب، آیات و روایات و فتاوا و دیدگاه‌های فقها و فقیهان متأخر را آورده و در برخی موارد به مبانی و ادّله آنان نیز اشاره داشته­ام، برخی مباحث نیز که جنجال‌برانگیز و معرکه آراي فقیهان بوده است بیشتر در آن مورد بحث و بررسی قرار گرفته است.»[3]

ضرورت چاپ و نشر دیگر آثار معظم له

مرحوم آیت الله طاهری بر اهمیت دیگر آثار خود به ویژه دو کتاب «کتاب الحج» و «کتاب الخمس» خود تأکید فراوان داشتند و می­فرمودند روی آنها زحمت بسیار کشیده­اند؛ اما متأسفانه آن کتاب­ها به­دست اینجانب نرسید و بجاست فرزند فاضل و برومند ایشان حجت‌الاسلام و المسلمین حاج محمد آقا طاهری و نیز علا‌قه‌مندان آن مرحوم و دفتر معظم له نسبت به چاپ و نشر آن اقدام فرمایند.

ضرورت چاپ کتاب­هایی از آیت الله طاهری به فارسی

آنچه گفته شد مربوط به کتاب‌های عربی آیت‌الله طاهری بود که میراثی گران‌سنگ و گنجینه گرانبهایی است برای عالمان و فقیهان و حوزه­های علمیه. اما تاکنون هیچ اثر فارسی از آیت‌الله طاهری چاپ نشده یا دست‌کم بنده ندیده­ام و از ایشان هم چیزی نشنیدم؛ شاید ایشان به مناسبت­هایی برای سخنرانی­هایشان یادداشت­هایی برداشته باشند که موجود باشد! اما برخی از نوارهای سخنرانی­های ایشان که به مناسبت­های مختلف ایراد فرموده‌اند موجود است که تعداد 300 نوار آن از نمازجمعه و غیره در اختیار اینجانب قرار گرفت و پس از بررسی مشخص شد که در تعدادی از آنها به طرح روایات و آیات و مباحث علمی اجتماعی پرداخته­اند که پس از پیاده‌شدن از نوار، حدود 200 نوار آن که حاوی مطالب علمی و قابل استفاده بود مورد دسته‌‌بندی‌‌ موضوعی قرار گرفت که هر بخش از آنها به شرح زیر می‌‌تواند دستمایه تألیف یک یا چند کتاب قرار گیرد.

1- گفتار رمضان؛ (سخنرانی­های ایشان در ماه مبارک رمضان، که در اهمیت روزه و جایگاه روزه­داران و مناسبت­های ماه مبارک رمضان، ایراد شده است، ولادت امام حسن مجتبی(ع) در نیمه رمضان، جایگاه شب‌های قدر، توبه و انابه به درگاه خداوند متعال و شب آخر ماه رمضان و اهمیت عید سعید فطر و....)

2- سیمای پارسایان؛ (شرح خطبه همام در نهج‌البلاغه که به صورت یک مبحث پیوسته، در چندین خطبه نمازجمعه بدان پرداخته شده و خود می­تواند موضوع یک کتاب ارزشمند در شرح این خطبه باشد.)

3- ویژگی‌‌های متقین؛ (مبحث مفصلی راجع به تقوی و آثار سوء نفاق و شرک و گناه بر جامعه که در هر خطبه از نمازجمعه به یکی از آنها پرداخته شده و موضوع چند جلد کتاب اخلاقی اجتماعی است.)

4- مناسبت‌های سال؛ (سخنرانی­های ایشان به مناسبت اعیاد و وفیات ائمه معصومین در طول سال که در خطبه‌های نمازجمعه و دیگر سخنرانی­هایشان بدان می­پرداخته­اند که خود می‌‌تواند موضوع چند مجلد کتاب در این زمینه باشد).

همه این نوارها مورد دسته‌‌بندی‌‌ اولی موضوعی قرار گرفت و پس از وفات آن مرحوم به دفتر معظم (جناب آقای مؤذنی) تحویل گردید، که امید است پس از ویرایش و تنظیم در اختیار علاقه‌مندان آن مرحوم قرار گیرد.

مرحوم آیت‌الله طاهری اصفهانی هم از نظر شیوه نگارش و هم در مباحث اصول و در ابواب مختلف فقه، دارای ویژگی‌‌های ممتاز و مبانی و دیدگاه‌‌های ارزشمندی هستند که در این گفتار کوتاه نمی‌‌گنجد و باید در نوشته‌‌های مستقل بدان پرداخت. خداوند روح و روان فقیه عالیقدر مرحوم آیت‌الله‌العظمی منتظری و بزرگمرد مجاهد آیت‌الله طاهری را در فردوس برین با روح و ریحان گسترده خود بنوازد و توفیق ادامه راه آن بزرگواران را به ما عنایت فرماید!

اردیبهشت ماه 1393 


[1]- به‌عنوان نمونه در ارتباط با سه تن از عالمان و بزرگان خمینی­شهر[سده اصفهان، زادگاه نگارنده] که شخصیت­های بسیار برجسته در حوزه علمیه قم و اصفهان بودند - مرحوم آیت‌الله حاج شیخ عبدالجواد جبل عاملی، مرحوم آيت‌آلله فیاض و مرحوم آیت‌‌الله حاج شیخ علی مشکوه –که متأسفانه هیچ‌‌گونه مکتوبی از آنان به یادگار نمانده است. من خود دفترهایی از آیت‌الله مشکوه را ملاحظه کرده­ام که تقریر درس های استادشان مرحوم نائینی را در حوزه علمیه نجف نوشته بودند؛ تنها اثر بر جای مانده از این سه بزرگوار، مصاحبه­هایی است که با پیگیری نگارنده با مجله حوزه در زمان حیاتشان انجام گرفت! و این­گونه است که دانش با مرگ حاملین آن از دست می‌‌رود.

[2]- ر.ک: المحاضرات 338.

[3]ر. ک: المحاضرات 1 / 33.

 

 

     | فهرست يادنامه آيت... طاهري صفحه اول |  بايگاني سال 1393 |