گزیده

▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪

 

    | فهرست يادنامه آيت... طاهري صفحه اول |  بايگاني سال 1393 |    

 چشم انداز ایران - يادنامه آيت... طاهري - بهار 1393

یادی از یادآور

رمز مشارکت مردم در انتخابات اصفهان

لطف‌الله میثمی

در زمستان 1374 به دستاورد راهبردی مهمی رسیدم. این دستاورد راهبردی در جریان تحقیق میدانی يك هفته‌اي درباره انتخابات اصفهان به‌دست آمد. مردم اصفهان در جریان پنجمین دور انتخابات مجلس شورای اسلامی به پای صندوق‌های رأی رفتند و با انتخاب نمایندگان خود، حماسه و نقطه‌عطف چشمگیری را رقم زدند. نقطه‌عطفی که مبنا و مدلی برای تحولات آینده ایران شد. این تحول چشمگیر در دومین شهر ایران پس از تهران رخ داد که یک قطب صنعتی و کشاورزی است و در اثر رشد مردم در جریان انقلاب، اولین حکومت نظامی را شاهد بود و پس از پیروزی انقلاب در جریان دفاع دربرابر جنگ تحمیلی، 10 درصد شهدای ایران را در کارنامه خود ثبت کرد. زنده‌یاد آیت‌الله طاهری در هر دوی این تحولات اجتماعی، نقش زیادی داشته‌اند. ایشان در راستای استقلال و تمامیت ارضی ایران و دفاع در برابر تهاجم بیگانگان، تأثیر زیادی در بسیج مردم اصفهان به سوی جبهه‌های جنگ داشته‌اند. خود نیز دائماً به سرکشی جبهه‌ها می‌پرداختند و با رزمندگان از نزدیک مأنوس بودند. من و دوستانم چند ‌بار خدمت ایشان رسیدیم و مسائل جبهه و جنگ را طی ملاقاتی برای زنده‌یاد آیت‌الله طاهری توضیح دادیم. هر سال عید غدیر یا نوروز، خدمتشان می‌رسیدم. ايشان در مراسم ختم دکتر سحابی در مسجد سید اصفهان، شرکت کردند. پس از آن، به اتفاق مهندس سحابی و دکتر صلواتی و عده‌ای دیگر، به منزل ایشان رفتیم. وقتی از ایشان پرسیدم که بيماري‌‌تان چیست، با خنده گفتند هر دارویی که در داروخانه هست، مرض آن را هم من دارم. تأثیری که آیت‌الله طاهری در مردم اصفهان داشتند، در تشییع‌جنازه بدون تبلیغات ایشان نمودار شد که می‌گفتند «عزت، الهی است». توجه راهبردی‌ای که من به انتخابات اصفهان داشتم، بیشتر مرهون توجه خاص آیت‌الله طاهری در تشویق مردم به شرکت در انتخابات بود.

ایشان قبل از انقلاب هم سنت حسنه نمازجمعه را علی‌رغم مخالفت‌ها برپا داشتند. این سنت حسنه پس از انقلاب هم ادامه یافت. از این طریق بود که مردم اصفهان آموزش‌های زیادی را دریافت داشتند. این آموزش‌ها در مقطع سال 1374 به درجه‌ای از رشد تبدیل شد که همین حماسه انتخابات اصفهان را به‌وجود آورد. ایشان مردم را به‌طور چشمگیری به شرکت در این انتخابات سرنوشت‌ساز تشویق می‌کردند.

 آنچه من در جریان انتخابات اصفهان دنبال می‌کردم، دستیابی به درجه تکامل و یا درجه رشد مردم اصفهان و به عبارتی توان تاریخی مردم اصفهان بود که می‌توانست با توجه به ویژگی‌های اصفهان، توان تاریخی مردم ایران نیز باشد. یکی از عواملی که در حماسه شدن انتخابات اصفهان نقش داشت، این بود که اعضاي سابق حزب جمهوری اسلامی که در اصفهان نفوذ زیادی داشتند، با توجه به پایگاه مردمی دکتر کامران، فکر می‌کردند ايشان نماینده اول اصفهان شود. بنابراین سعی کردند که صلاحیت او رد شود. پس از رد صلاحيت او، مردم اصفهان و همسرش خانم اخوان بي‌طرف بيشترين رأي را دادند. نظارت استصوابی شورای‌نگهبان، در تمامی مراحل زیر اعمال می‌شد: نخست کاندیداها باید از صافی مشخصات عمومی اعلام شده مثل التزام عملی به ولایت‌فقیه و اسلام و حتی ولایت مطلقه فقیه، می‌گذشتند. دوم باید از صافی اجرایی وزارت کشور رد می‌شدند که در این مرحله از وزارت اطلاعات و نیروهای امنیتی و انتظامی، نظرخواهی می‌شد. سوم لازم بود از صافی نظارت شورای‌نگهبان بگذرند. در مرحله چهارم و در نهایت می‌بایست از نظر هیئت نظارت مرکزی شورای‌نگهبان عبور می‌کردند.

با این وجود شورای محترم نگهبان پس از طی این مراحل و حذف کاندیدای مزبور، باز هم انتخابات اصفهان را باطل اعلام کرد. معمولاً انتخابات وقتی باطل اعلام می‌شود که 60 درصد حوزه‌های رأی‌گیری مخدوش باشد و نتوان به آنها رسیدگی کرد. در حالی که تمام مقامات اجرایی اصفهان، 90 درصد افکارعمومی اصفهان و نیز کسانی که در حوزه‌های رأی‌گیری بودند، صحت انتخابات و چنین آرایی را تأیید می‌کردند؛ انتخاباتی که به مبنا و مدلی برای انتخابات‌های آینده ایران تبديل شد.

براساس این انتخابات خانم اخوان بی‌طرف با 203 هزار رأی نفر اول، خانم دکتر پیشگاهی نفر دوم، آقای سیف‌اللهی نفر سوم، آقای تاج‌الدین نفر چهارم، آقای پرورش و سالک نفر پنجم و ششم و مهندس واهب نفر هفتم بودند. آقای اژه‌ای در همان دور اول، از انتخابات حذف شد و حتی به دور دوم نیز نرسید.  

انتخابات اصفهان، دارای نکات استراتژیک مهمی است که در طراحی‌های استراتژیک می‌تواند راهنمای عمل قرار گیرد.

ویژگی‌های مردم

قبل از انتخابات اصفهان، تحلیل من از مردم این بود که مردم، خودانگیخته منفی هستند؛ یعنی انگیزه دارند اما اقدامی نمی‌کنند و منفعل‌ هستند. آنها حاضر نیستند به میدانی بیایند که نفله شوند و خون‌ یا هزینه‌هایشان، مرز حق و باطل را روشن نکند. اما این‌بار در جریان انتخابات، متوجه شدم که مردم برخلاف گذشته، اگرچه ظاهراً راکدند، اما آگاه و انگیزه‌مندند و تنها میدان مناسب را نیافته بودند. احساس کردم که موضع مردم کوچه و بازار، محکم‌تر از موضع روشنفکران است، منتها در مدار واقعی و متناسب با توان تاریخی‌شان. برای نمونه افرادی همزمان در انتخابات تهران شرکت کردند که سابقه زندان ستمشاهی، وکالت و وزارت داشتند و چهره تلویزیونی و شناخته‌شده هم بودند. اما شعار و عملکردشان در انتخابات، طوری بود که رأی کافی نیاوردند. شعاری که می‌دادند «نه راست سنتی و نه راست مدرن، بلکه چپ مدرن» بود. درحالی که شعار مردم اصفهان این بود که «هم راست سنتی، هم راست مدرن، منهای انحصار». گاهی احساس می‌شد که مردم در فساد، رشوه و بی‌اخلاقی غوطه‌ورند و دیگر نمی‌توان به‌عنوان نیرویی استراتژیک روی آنها حساب کرد. با این مقدمات بود که برخی به سوی زدوبند با نیروهای سیاسی یا جناح‌های حاکمیت یا احتمالا جناح‌هایی در خارج از کشور و آنتن‌های بی‌بی‌سی و صدای امریکا کشیده می‌شدند. اما این‌بار ملاحظه کردم که حرکت مردم، دارای آهنگ خاصی است؛ نخست مردم برانداز نبودند. دوم توجیه‌گر و سازشکار نبودند. سوم در کادر قانون‌اساسی و قوانین مصوب، حرکت می‌کردند. چهارم در انتخابات شرکت می‌کردند و آن هم با رأی مخفی و بدون رد پا و در این راستا سمج بودند و پایدار. وقتی نتیجه انتخابات دور اول از سوی شورای‌نگهبان رد شد، ملاحظه کردم که مردم سمج‌تر و پایدارتر شده‌اند، به‌ویژه که در ایام عید نوروز مردم ملاقات‌های زیادی داشتند و روی هم تأثیر متقابل می‌گذاشتند. یک نفر می‌گفت که من مانع رأی‌دادن 70 نفر شدم اما برای دور دوم نه‌تنها مانع آنها نخواهم شد، بلکه عده دیگری را هم برای رأی‌دادن بسیج خواهم کرد.

این انتخابات نشان داد که علی‌رغم تورم و افول اخلاقی، مردم سیاسی‌تر شده و مشارکت بی‌نظیری در انتخابات داشته‌اند. شورای‌نگهبان، پیام سماجت و پایداری‌ مردم در انتخابات را متوجه نشد. فکر کرد دست‌های پنهانی در کار است و انتخابات را باطل اعلام کرد. درحالی‌که یکی از ویژگی‌های این انتخابات این بود که به‌جز اعضاي سابق حزب جمهوری اسلامي هیچ گروه و حزبی از دیگر کاندیداها دفاع نکردند. حتی آیت‌الله طاهری و آقای اسحاق جهانگیری که استاندار اصفهان بود و حامی این انتخابات بودند و مردم را برای رأی‌دادن تشویق می‌کردند، لیست مشخصی ندادند و دخالت آشکاری نداشتند. درحالی‌که در گذشته اگر رد ‌پای گروه یا حزبی در انتخابات دیده می‌شد، حساسیت برانگیز بود. می‌توان گفت که در انتخابات اصفهان، واقعاً بدنه مردم مشارکت داشتند و می‌توانست نمونه‌ای از آرای مردم ایران باشد.

برای اولین‌بار در این انتخابات، ترکیب آرا عوض شده بود و کسانی که مدیریت کارها را در دست داشتند، رأی نیاوردند. دور دوم انتخابات که در بهار 1375 انجام شد، نتایجی بهتر از دور اول داشت. 75 درصد مردم به یک نحله رأی دادند که بعدها به جناح قانون‌گرا و اصلاح‌طلب معروف شد. 18 درصد مردم به جناح مقابل رأی دادند و این مدل، در انتخابات‌های آینده نیز با تفاوت‌های جزئی، تکرار شد.

من در سیزدهمین روز نوروز 1375 دیده‌ها و شنیده‌های خود را از انتخابات اصفهان ضبط و آن‌گاه به رشته تحریر درآوردم. آن نوشته را به زنده‌یاد مهندس سحابی - مدیرمسئول نشریه ایران‌ فردا- دادم. ایشان از آن نوشته استقبال و گزیده‌هایی از آن را در شماره 25 نشریه درج و منتشر کردند. در سوم خرداد 76 وقتی تلفنی با مهندس سحابی تماس گرفته و نتایج انتخابات را تبریک گفتم، ایشان در پاسخ به من گفتند که مدل انتخابات اصفهان، سراسری شد. در خرداد 1380 و خرداد 1384 (دور اول انتخابات) و در خرداد 1392 نیز همان مدل تکرار شد.

این پرسش مطرح می‌شود که علت مشارکت چشمگیر مردم، چه بود؟ در آن شرایط تحلیل‌های زیر وجود داشت؛ برخی می‌گفتند که انفعال به نتیجه نرسیده و لذا مردم تصمیم به حضور گرفتند. برخی معتقد بودند که چون فضا بازتر شده، مردم احساس می‌کنند که رأی‌شان به حساب می‌آید. برخی می‌گفتند که جمهوری اسلامی نگران شورش‌های شهری و دشمنان خارجی خود است و در نتیجه مشارکت مردمی را بهترین راه‌حل یافته. عده‌ای هم حضور مردم را به دلیل فشار امپریالیسم و صهیونیسم ارزیابی می‌کردند؛ بدین ترتیب که می‌گفتند فشار کمپانی‌های نفتی آشکار شده و یک چهارم نفتی که کمپانی‌های نفتی امریکایی از ما نخریدند، شرکت‌های دیگر هم جرأت نکردند بخرند. دیگر اینکه زیر فشار امریکا، قرارداد کونوکو باطل شد و همچنین ازسوي امریکا دو تحریم نفتی برقرار شد که در وهله اول بالای 40 میلیون دلار و در وهله دوم بالای 20 میلیون دلار سرمایه‌گذاری نفتي در ایران تحریم شد. برخی دیگر به آزادی‌های مطبوعاتی اشاره می‌کردند و آن را دلیل شرکت مردم می‌شمردند. عده‌ای هم آن را محصول فشار خارجی برای حقوق‌بشر می‌دانستند.  

برخی می‌گفتند که دستگاه اطلاعاتی و امنیتی، تا آن زمان با گروه‌ها مبارزه می‌کرد و تقابل داشت ولی از آن به بعد به این نتیجه رسیده بود که باید در کنار تقابل، یک روش ایجابی هم داشته باشد و اولویت با روش ایجابی باشد.

به نظر من تأثیری که انتخابات اصفهان روی مردم گذاشت، بیشتر از پنج سال کار كل مطبوعات و احزاب بود.

در کنار آنچه گفته شد، نقش آیت‌الله طاهری در تشویق مردم به رأی‌دادن و همچنین مدیریت استاندار وقت – آقای جهانگیری-  مشهود بود به‌ويژه كه در روز عيدفطر فضايي ايجاد شده بود كه روحاني محترم ديگري در مصلي نماز عيد را برگزار كند. زنده‌ياد آيت‌الله طاهري اعلام كردند كه چون ايشان قرار است نماز عيد فطر را بخوانند من مراسم نماز نخواهم داشت. در پي نارضايتي مردم اصفهان، كار به مقام رهبري كشيد و قرار شد نماينده ايشان، آيت‌الله طاهري نماز را در ميدان امام برگزار كنند.

اين زمينه‌سازي نيز موجب شور و شوق بيشتر مردم براي شركت در انتخابات شد و نشان داد بخشي از جناح مذهبي اصفهان حتي امام‌جمعه و نماينده مقام رهبري را هم برنمي‌تابند.

آخرين ملاقات من با آيت‌الله طاهري در منزل ايشان و پس از ارتحال آيت‌الله منتظري بود. به ايشان گفتم چندي قبل نماز را پشت سر آيت‌الله‌العظمي منتظري خواندم. ايشان پرسيدند آيا آقاي منتظري ايستاده نماز مي‌خواند و روي زمين سجده مي‌كرد؟ من گفتم بله. ناگهان چشمانش پر از اشك شد و گفت واي بر من كه روي صندلي نماز مي‌خوانم، درحالي‌كه آيت‌الله منتظري از من مسن‌تر است. بعد فرمودند بقا بر تقليد آيت‌الله‌العظمي منتظري واجب است چرا كه در همه وجوه اعلم بودند. تشييع جنازه پرشكوه ايشان به‌قدري اثرگذار بود كه به نظر من روي انتخابات 1392 نيز تأثير داشت.

اين يادنامه به مناسبت سالگرد ارتحال آيت‌الله طاهري تهيه شده است. قابل ذكر است به علت كمبود وقت نتوانستيم از نظرات بسياري از صاحبنظران استفاده كنيم. اميد است در آينده اين كار به شكل جامع‌تري انجام شود.

 

 

     | فهرست يادنامه آيت... طاهري صفحه اول |  بايگاني سال 1393 |