گزیده

▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪

 

    | فهرست يادنامه آيت... طاهري صفحه اول |  بايگاني سال 1393 |    

 چشم انداز ایران - يادنامه آيت... طاهري - بهار 1393

مظلومیت مضاعف برای یک مجاهد عالیقدر

مصطفی ایزدی

اشاره:

این نوشته به مناسبت چهلمین روز درگذشت مرحوم آیت‌الله سیدجلال‌الدین طاهری اصفهانی برای درج در ویژه‌نامه یکی از روزنامه‌های سراسری آماده شده بود. پس از انتشار آن ویژه‌نامه، به دلیلی که هیچ‌گاه برای نگارنده مشخص نشد، بخش‌های زیاد و مهمی از آن حذف شده بود. اکنون که در آستانه سالگرد درگذشت آن عالم مظلوم قرار داریم، با تغییراتی مختصر تقدیم خوانندگان گرانقدر «چشم‌انداز ايران» می‌شود.  

× × × × ×

سرآمدان روزگار را نمی‌توان شناخت، مگر اینکه همراه همیشگی آنان بود یا در کسب اطلاعات از ایشان به نزدیکان آنها مراجعه نمود. در غیر این صورت باید از آثار علمی و فکری آنان بهره گرفت یا به سراغشان در کتاب‌ها و مقالات دیگرانی رفت که از آنان سخن گفته‌اند. بعضی از شخصیت‌های مطرح جامعه، به دلايلی چند نه‌تنها خود را از معرض شناسايی به دور نگه‌ می‌دارند که اطرافیان و دوستداران و حتی شاگردان آنها، تلاشی شایسته برای معرفی آنان به جامعه و به فرزندان آینده جامعه، از خود بروز نمی‌دهند. این نوشته کوتاه به قصد پرداختن به بعدی از ابعاد سرگذشت و شخصیت مرد بزرگ و فرزانه‌ای قلمی می‌شود که در یکی از مهمترین و بزرگترین شهرهای کشورمان، به هدایت مردم در جهات گوناگون مبارزاتی، سیاسی، علمی، اجتماعی، فرهنگی و... روزگار گذرانده بود تا خدمتی به اسلام و مسلمین کرده باشد، اگر چه همواره در این راه، رنج‌ها و گرفتارهای فراوانی را به دوش می‌کشید.

سیدجلال‌الدین طاهری، آیت‌الله بزرگ و سرشناس اصفهان که از شخصیت‌های درخشان انقلاب اسلامی و از برجستگان تاریخ  معاصر ایران به شمار می‌رود، از زمره کسانی است که پرداختن به ابعاد زندگی، اندیشه و آثار او چندان برای نگارنده آسان نیست، اما نمی‌توان به دلیل این ناآسانی، از ادای دین این قلم به مرد شریفی چون او دست برداشت و به آسانی از کنار یک وظیفه ملی و اسلامی عبور نمود.

    آیت‌الله طاهری، در 22خرداد ماه 1392 به سوی باری تعالی پرواز کرد. چهلمین روز رحلت او در این سال با شب پنجم ماه مبارک رمضان مصادف شده است. پنجم رمضان در اصفهان، یک روز تاریخی به حساب می‌آید. روزي که برای اولین بار در تاریخ انقلاب اسلامی در اصفهان و 11 شهر دیگر ایران از طرف مقامات رژیم پهلوی حکومت نظامی اعلام و شرايط سختی بر مردم مبارز و انقلابی اصفهانی تحمیل شد. مناسبت این نوشته که به مرحوم آیت‌الله طاهری می‌پردازد، ایجاب می‌کند که به رخدادهای انقلاب اسلامی در اصفهان، از جمله به رویدادهای پنجم رمضان (19/5/1357) نیز پرداخته شود.

در نیمه مرداد ماه سال انقلاب، عوامل محلی رژیم پهلوی، سیدجلال‌الدین طاهری را از زادگاه خود به شهرهای دوردست تبعید کردند که مردم انقلابی اصفهان از هدایت‌ها و راهنمايی‌های او بی‌بهره شوند و از مبارزه برای سرنگونی نظام شاهنشاهی دست بکشند. این اقدام نابخردانه، بر مردم اصفهان، گران آمد، لذا تصمیم به اعتراض گرفتند. این تصمیم که بسیار قاطع و فراگیر بود، منجر به تحصن در منزل آیت‌الله سیدحسین خادمی شد. تحصن اعتراض‌آمیز علیه اقدام رژیم مبنی بر تبعید آیت‌الله طاهری، آن هم در منزل رئیس حوزه علمیه اصفهان، از یک طرف بازتاب بسیار گسترده در میان مردم منطقه و در سطح ملی داشت و از طرف دیگر درباریان را به شدت نگران و وحشتزده نمود. تحصن منزل آیت‌الله خادمی چند روزی به طول انجامید و هر روز بر وسعت و دامنه آن افزوده می‌شد، جداکردن رهبر مبارزات مردم اصفهان از آنان که یک عالم دینی و یک سید جلیل‌القدر بود، احساسات مذهبی و انقلابی مردمی که از این دو حسّ سرشار بودند، همه استان ـ از شهری و روستايی ـ را به مقابله با رژیم کشاند. تجلّی این مقابله در تحصن دشمن شکن همگان در منزل رئیس حوزه علمیه نمود پیدا کرد. آغاز رمضان57، منزل آیت‌الله خادمی و کوچه و خیابان‌های اطراف آن مملو از جمعیت پرشوری بود که هر آن می‌توانست تمام شهر بزرگ اصفهان را در اختیار بگیرد. نگرانی ناشی از عظمت مردم انقلابی، رژیم را وادار به واكنش کرد. کشتار بی‌رحمانه این مردم که با اعلام حکومت نظامی آغاز شد، رخداد غم‌انگیز پنجم رمضان را شکل داد. پنجم رمضان اصفهان، که این شهر را پیشتاز انقلاب اسلامی در سراسر کشور معرفی کرد، در تاریخ انقلاب اسلامی و تاریخ معاصر ایران ماندگار شد، آن هم به نام دو مجتهد عالیقدر، آیت‌الله ‌سیدجلال‌الدین طاهری اصفهانی و آیت‌الله سید حسین خادمی اصفهانی.

× × × × ×

علی‌القاعده، درباره زندگی و آثار علمی و اجتماعی مرحوم آیت الله طاهری، فرزندان یا شاگردان وی، مقالات و کتاب‌ها خواهند نوشت و آیندگان را از وجود چنین شخصیت شجاع و دانشمند آگاه خواهند کرد و دیگر نیازی نیست که بنده به آن بپردازم، اما علاقه‌مندم امروز از مظلومیت این سید بزرگوار آگاهتان کنم و از فرزندان و نزدیکان و کسانی که نزد ایشان درس خوانده، در مورد آن بپرسم و گلایه کنم که چرا؟

نمی‌خواهم از مظلومیتی که در این 10 سال بر این فرزانه رنجدیده رفته است سخن بگویم و نیز قصد ندارم گلایه کنم چرا در این چند سال، که برای هر شخص سرشناسی، اعم از اینکه در چه سطحی از علم و مبارزه و مدیریت بوده یا نبوده، مراسم نکوداشت برگزار می‌کنند، اما برای این استاد ارجمند و انقلابی سترگ که 50 سال از عمر شریفش را در خدمت اسلام و ایران و مردم شریف اصفهان سپری نمود، هیچ مراسم نکوداشتی، برگزار نکردند؟ بلکه می‌خواهم مظلومیت را صرفاً در اینکه در کتب تاریخ معاصر ایران به‌ویژه کتاب‌های مربوط به انقلاب اسلامی، به این مجاهد نستوه، آن‌گونه که در شأن و منزلت آن بزرگوار بود پرداخته نشده است. اگر یک جوان پژوهشگر، علاقه‌مند باشد درباره آیت‌الله سیدجلال‌الدین طاهری، بیشتر از آنچه در رسانه‌ها مطرح است، آگاهی پیدا کند، باید به چه مرجع با کتاب جامع مراجعه نماید؟

راقم این سطور، پس از رحلت مجاهد عالیقدر، آیت‌الله طاهری، به قصد کسب اطلاعات بیشتر از زندگی، فعالیت‌ها، برنامه‌ها، اندیشه‌ها و ایده‌های ایشان، به‌دنبال کتب مربوطه رفت، بعضی از آنها را دید، اما متأسفانه، مطلب درخوری نیافت. بد نیست جزئیات بیشتری از این جست‌وجو را به عنوان یک درددل بازگو کنم، شاید فرزندان و دوستداران و آشنایان جوان ایشان، تکانی بخورند و چاره‌ای بیندیشند. برای رفع این نیاز به کتب زیر مراجعه کردم.

1-    کتاب دو جلدی «خبرگان ملت» شرح حال نمایندگان مجلس خبرگان رهبری، که دبیرخانه مجلس مذکور آن را تهیه و تنظیم کرده است. در این کتاب 1270 صفحه‌ای (مجموعه دو جلدی) زندگینامه 98 نفر از اعضای مجلس خبرگان رهبری در دوره‌های اول و دوم و سوم، چاپ شده است، اما یک کلمه هم از زندگی مرحوم آیت‌الله طاهری اصفهانی نوشته نشده است. تنها در انتهای جلد دوم آن، اسامی نمایندگان مجلس خبرگان رهبری در سه دوره فهرست شده که در لیست نمایندگان اصفهان، نام سیدجلال‌الدین طاهری به چشم می‌خورد.

این کتاب در سال 1379 خورشیدی منتشر شده است، یعنی دو سال قبل از کناره‌گیری ایشان از امامت جمعه اصفهان. لذا نمی‌توان نسبت سیاسی به این غفلت داد. پس علت چیست؟

2-    کتاب رجال اصفهان در علم و عرفان و ادب و هنر، تألیف دکتر سید محمدباقر کتابی، در این کتاب حدوداً 600 صفحه‌ای که به زندگی ده‌ها نفر از رجال علم و عرفان و حکمت و فلسفه و تفسیر و... پرداخته، از سرگذشت مرحوم آیت‌الله طاهری، فقط همین چند جمله را آورده‌اند: «فقیه و دانشمند که مدت‌ها در حوزه علمیه قم از محضر آیت‌الله بروجردی و دیگران استفاده علمی نموده است. ایشان بعد از پیروزی انقلاب اسلامی ایران (22بهمن 1357شمسی) از طرف حضرت امام خمینی  قدس سره‌الشریف به امامت جمعه اصفهان منصوب شدند و تاکنون به این امر اشتغال دارند.» (ص252) آیا نویسنده محترم این کتاب، منابعی که بتواند بیشتر از این درباره مجاهد اندیشمند، آیت‌الله طاهری اصفهانی بنویسد، یافت نکرده است؟ چه کسانی می‌بایست این منابع را تهیه می‌کردند؟

3-    در جلد 11 «دانش‌نامه دانش‌گستر» درباره مرحوم آیت‌الله طاهری، حداکثر به اندازه دو برابر آنچه در کتاب «رجال اصفهان» آمده، نوشته شده است. البته از نویسندگان محترم این مجموعه عظیم 18 جلدی (بیش از 15000 صفحه) انتظار بیشتر از این نیست، اما چرا در کتاب‌های مربوط به اصفهان، این‌قدر کم‌لطفی شده و می‌شود؟

4-    در کتاب «تاریخ سیاسی انقلاب اسلامی در اصفهان» به قلم مهدی مهرعلیزاده که یک کتاب تحلیلی تاریخی است و در سال 1386 توسط سازمان فرهنگی تفریحی شهرداری اصفهان منتشر شده، رهبری مبارزات مردم اصفهان را در سال‌های 56 و 57 از آن مرحوم آیت‌الله سیدحسین خادمی دانسته و نقش مرحوم آیت‌الله سیدجلال‌الدین طاهری را در رده‌های بعدی تحلیل کرده است. در این کتاب آمده است: «مقارن با آغاز حوادث انقلاب در اصفهان، جریان‌ها و افراد تأثیرگذار بر مردم که از دو ویژگی اسلام‌گرايی و اعتقاد به مبارزه با رژیم براساس روش سیاسی امام خمینی برخوردار بودند، در دو طیف سازماندهی شدند. گروه نخست که بیشتر متکی به حوزه و مدارس علوم دینی اصفهان بود و جمع کثیری از مجتهدان و روحانیون طراز اول اصفهان را در خود جای داده بوده، تحت رهبری آیت‌الله آقا حسین خادمی، همچنان در زمینه علمی، سیاسی و اجتماعی فعال بود. گروه دوم بخش دیگری از روحانیون اصفهان و تا حدود بیشتری نجف‌آباد و برخی از طلاب اصفهانی حوزه علمیه قم را شامل می‌شد که به واسطه آیت‌الله طاهری در ارتباط با آیت‌الله منتظری، در عرصه فعالیت‌های سیاسی- اجتماعی تلاش می‌کرد.» (ص115)

در جای دیگر می‌نویسد: «همان‌گونه که قبل از این اشارت رفت، روحانیون، رهبری آیت‌الله خادمی را در شهر اصفهان به دلیل ارتباط ویژه اصفهان با امام خمینی در دوران تبعید و جایگاه خاص علمی و حوزوی ایشان پذیرفته بودند. اسناد نیز حکایت از آن دارند که این رهبری در تمام مراحل انقلاب در شهر اصفهان استمرار داشته است.»(ص120)

در این کتاب 340 صفحه‌ای که پنج سال پس از استعفای آیت‌الله طاهری از امامت جمعه اصفهان، آن هم توسط شهرداری اصفهان که گرایش سیاسی خاص بر آن حاکم است منتشر شده، نقش رهبری ایشان را به آیت‌الله خادمی منتقل کرده است و نشان از دیدگاه سیاسی خاص مؤلف دارد. در صورتی که واقعیات تاریخی، برای اهل پژوهش و تحقیق به گونه‌ای دیگر جلوه می‌کنند، این امر البته به جز اسناد و مدارک موجود، در نوع واگذاری مسئولیت به آیت‌الله طاهری توسط امام خمینی نیز مشاهده می‌شود. بدیهی است بیان حقایق مسلم تاریخی، از اهمیت شأن و مقام مرحوم آیت‌الله خادمی نمی‌کاهد، به‌ویژه این که خود آن مرحوم هیچ‌‌گاه چنین ادعاهايی که در کتاب مذکور شده نداشته است، ضمن اینکه چنین تحلیلی هرگز به معنی نفی فعالیت‌های سیاسی آیت‌الله خادمی در آغاز نهضت روحانیون ایران (سال‌های 43-41) نیست چرا که آیت‌الله طاهری در آن سال‌ها تازه از قم به اصفهان آمده بود و جایگاه آیت‌الله خادمی را که رئیس حوزه علمیه اصفهان بود، نداشت. اما اگر یک نفر که خود را محقق می‌پندارد، به دلايل نگاه سیاسی‌اش به مسائل جامعه و به تاریخ، بخواهد واقعیات را نادیده بگیرد و اسناد و مدارک موجود را عمداً کنار بگذارد تا رویدادهای سیاسی و واقعیت‌های تاریخی را به میل خود بنویسد، جفای به حقیقت و به نسل‌های آینده است. جفايی که بیش از هر چیز روح پاک بزرگانی چون آیت‌الله خادمی را رنج می‌دهد. امید می‌رود پژوهشگران دلسوز و حقیقت‌نگر اصفهان این کتاب را نقد و آن را منتشر نمایند.

5-    جلد اول کتاب «اصفهان در انقلاب»، به رویدادها و مسائل مربوط به آغاز انقلاب اسلامی در فاصله 1340 و1343 پرداخته است. این کتاب را آقای «محمد حنیف» تدوین کرده و انتشارات عروج وابسته به مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی منتشر نموده است. کتاب مذکور جلد اول از پنج جلد آماده شده برای نشر می‌باشد که چهار جلد دیگرش- به شرط رفع موانع ممیزی آن- در آینده نزدیک به زیور طبع آراسته خواهد شد. این کتاب چون مربوط به دو ـ سه سال اول نهضت امام خمینی است و آیت‌الله طاهری، مدتی از این دو ـ سه سال را در قم بوده، چندان به ایشان نپرداخته است. اما در جلدهای آینده که به همت پژوهشگر توانا و مخلص، آقای عباس نصر آماده چاپ شده، به‌طور مفصل به نقش آیت‌الله طاهری اصفهانی در رهبری و هدایت مردم تا پیروزی انقلاب پرداخته است.

6-    کتاب سه جلدی «انقلاب اسلامی در استان اصفهان به روایت اسناد ساواک»  از جمله کتاب‌های تاریخی است که با اسناد و مدارک زیاد، نقش آیت‌الله طاهری را در گسترش روح انقلابی در اصفهان، منعکس کرده است. این کتاب 1900 صفحه‌ای (دوره سه جلدی) بخشی از اسناد انقلاب اسلامی در اصفهان را نشان می‌دهد. امید است که فرزندان آیت‌الله طاهری با اخذ پرونده آن مرحوم از وزارت اطلاعات و تدوین و انتشار کلیه اوراق آن، به زنده‌کردن تاریخ انقلاب اسلامی در اصفهان که توجه چندانی به آن نشده است، اهتمام ورزند.

***

اگر بخواهم به سایر کتاب‌های منتشره پیرامون انقلاب اسلامی در اصفهان، اشاره داشته باشم، حد این نوشته را از یک یادداشت که در بزرگداشت مقام متعالی حضرت آیت‌الله طاهری اصفهانی است، خارج می‌کند لذا ضمن درخواست از فرزندان، شاگردان و دوستان و دوستداران آیت‌الله شجاع و مجاهد رحمت‌الله علیه مبنی بر معرفی بیشتر و کامل‌تر آن حضرت و آثار علمی پربرکتش، این یادداشت را به پایان می‌برم و فرصت بیشتری را برای کار بیشتر در موضوع مورد نظر از خدای بزرگ طلب می‌کنم.

 

 

     | فهرست يادنامه آيت... طاهري صفحه اول |  بايگاني سال 1393 |