گزیده

▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪

 

    | فهرست يادنامه آيت... طاهري صفحه اول |  بايگاني سال 1393 |    

 چشم انداز ایران - يادنامه آيت... طاهري - بهار 1393

گاهشمار قیامی که «مرگ بر شاه» را ملی کرد

قیام مردم اصفهان به روایت اسناد ساواک

به‌دنبال فضای امنیتی سنگین ایجاد شده پس از برگزاری مراسم چهلم شهدای مردم تبریز و موج دستگیری بسیاری از مبارزین، تا مدتی فضای مبارزات در سطح کشور با رکودی تحمیلی مواجه شده بود تا اینکه قیام مردم اصفهان در روز پنجم رمضان سال 1357 در اعتراض به دستگیری آیت‌الله طاهری و تحصن در منزل آیت‌الله خادمی، نقطه‌عطفی برای آغاز مرحله دیگری از مبارزات مردم  علیه رژیم شاهنشاهی بود. امام خمینی در پیام خود به مناسبت این قیام ضمن تسلیت فاجعه پیش آمده اعلام کردند که « امروز مرگ بر شاه ملی شده است». از سوی دیگر کمتر از یک‌ماه پس از این اتفاق قیام مردم تهران در 17 شهریور ماه، ضربه سنگینی به رژیم شاهنشاهی وارد کرد که بنابر گفته برخی از حاضرین در راهپیمایی 17 شهریور، مردم تهران با شعار «اصفهان، قهرمان» از حماسه مردم اصفهان تقدیر کردند. در ادامه، گاهشمار قیام مردم اصفهان در پنجم رمضان به روایت اسناد و مدارک ساواک بررسی می‌شود:

12/1/57- شورای هماهنگی و تأمین رده يك استان اصفهان به ریاست استاندار تصمیم گرفت نسبت به دستگیری دو نفر اخلال‌گر به اسامی جلال طاهری و محمد احمدی فروشانی که به مناسبت چهلم وقایع تبریز تحریکات شدیدی بین مردم نموده‌اند، از طریق کمبسیون امنیت اجتماعی حداکثر تا 14/1/57  اتخاذ تصمیم نموده و فوراً اجرا شود.

14/1/57- تبعید آیت‌الله طاهری: سیدجلال‌الدین طاهری حسین‌آبادی به علت ایراد مطالب خلاف و تحریک‌آمیز برابر رأی کميسیون اجتماعی اصفهان به دو سال اقامت اجباری در مهاباد محکوم و در ساعت 16 روز 14/1/57  به مهاباد بدرقه گردید.

18/1/57-ادامه برگزاری نمازجمعه در اصفهان: سیدجلال‌الدین طاهری از محل تبعید با طرفداران خود تماس گرفته و به آنان دستور داده مراسم روز جمعه 18/1/57 حتماً باید انجام شود. در روز مذکور حدود بیش از سه هزار نفر مرد و زن در مسجد اعظم حسین‌آباد جهت شرکت در نمازجمعه گرد آمدند. در خاتمه قطعنامه‌ای 12 ماده‌ای خوانده شد و تمام مردم، «صحیح است» می‌گفتند. به این ترتیب، سیدجلال‌الدین طاهری پس از تبعید نیز دست از اخلال‌گری و تحریکات خود برنداشته و تلفنی عوامل خود را رهبری می‌نماید.

25/1/57 روز جمعه: ساعت 13:30 در خیابان‌های حسین‌آباد و فرح‌آباد، عده‌ای از دانشجویان و  سایر عناصر اخلال‌گر از فواصل دور در خیابان‌ها و کوچه‌های اطراف و عده‌ای هنگام خروج از مسجد حسین‌آباد، به پرتاب سنگ و آجر به سوی پرسنل انتظامی و شیشه بانک صادرات نمودند.

31/1/57: طبق اطلاع، عده‌ای از مردم اصفهان قصد دارند به علت دستگیری و تبعید سیدجلال‌الدین طاهری حسین‌آبادی و  محمد احمدی فروشانی و مخالفت با بی‌حجابی زنان در خیابان شاه و حسین‌آباد و بیمارستان 577، در مورخه 1/2/57  مبادرت به تظاهرات نمایند.

15/2/57 ـ اطلاعیه اصناف و بازار اصفهان: ...حکومتی که ملت را از فیض وجود شخصیت‌های ارزنده جامعه، مانند آیت‌الله طاهری و آیت‌الله احمدی و سایر بزرگان نامی، محروم نموده از نظر ملت مسلمان نیز مردود است...

25/3/57 ـ اولین تحصن در منزل آیت‌الله خادمی: به تحریک مدیر زندان، عده‌ای از زندانیان مجرم عادی با چاقو به جان زندانیان سیاسی می‌افتند و آنها را مضروب می‌کنند. زندانیان سیاسی اعتصاب غذا می‌کنند. از 27/3 خانواده‌های آنان شامل خواهران و مادران در منزل آیت‌الله خادمی متحصن گردیدند که 20 روز به طول می‌انجامد.

29/4/57 ـ بازگشت آیت‌الله طاهری از تبعید: ساعت 18 روز 28/4/57 سیدجلال‌الدین طاهری از تبعید وارد اصفهان شد ولی ژاندارمری از متفرق‌كردن مردم خودداری كرد و قادر به کنترل نبود. مشارالیه در ساعت 20 به میدان دانشگاه صنعتی آریامهر و ساعت  22 از مدخل شهر به سمت منزل حرکت و مستقبلین او را همراهی نمودند و در ساعت 24 در مسجد حسین‌آباد به منبر رفته و از آنها تشکر نموده. نامبرده یکی از وعاظ افراطی است که به اتهام سخنرانی‌های تحریک‌آمیز به دو سال اقامت اجباری به مهاباد محکوم شده که بنا به تقاضای آیت‌الله شریعتمداری، پس از سه ماه اقامت اجباری تقلیل داده شده بود. ضمناً هنگام ابلاغ به وی گفته من عذر نمی‌خواهم زیرا خلافی نکرده‌ام و تا تعیین تکلیف از جانب دادگاه در محل تبعید می‌مانم.

31/4/57 ـ اقامه نمازجمعه: ساعت 12:30 روز جمعه 30/4/57، سیدجلال طاهری در مسجد حسین‌آباد برای اقامه نمازجمعه حاضر و حدود چهار هزار نفر شرکت داشتند. وی مطالبی به این شرح بیان داشته است:

1- مجدداً از مردم برای استقبالی که از وی به عمل آمده تشکر کرد.

2- اظهار نمود ای مردم! طلای زیرزمینی ما را می‌برند و جای آن عروسک و لوازم آرایش می‌دهند.

3- دولت از خارج اسلحه می‌خرد. ما که احتیاج به اسلحه نداریم زیرا با کشورها در صلح هستیم و این اسلحه برای سینه فرزندان خودمان خریداری می‌شود. اینکه می‌گویند فضای باز سیاسی، صحت ندارد و دارند خودشان را رسوا می‌کنند، ای مردم آب از سرچشمه گل‌آلود است و باید حکومت اسلامی به‌وجود آید تا عدالت برقرار شود و مردم به حق خود برسند.

4/5/57 ـ صورتجلسه شورای هماهنگی و تأمین رده 1 استان اصفهان: برابر اطلاع واصله طبق اعلامیه‌هایی که منتشر شده، جلال طاهری در نظر دارد از این هفته  6/5/57 روزهای جمعه در مسجد مصلی نمازجمعه برگزار کند و با توجه به فضای بسیار وسیع مسجد مذکور، پیش‌بینی می‌شود که عده کثیری در این مراسم شرکت نمایند و مقصود نهایی جلال طاهری هم از برگزاری نمازجمعه در مسجد مصلی همین است. بنابر این باید به هر ترتیب از تشکیل نمازجمعه در مسجد مصلی جلوگیری شود.

6/5/57 ـ گزارش نمازجمعه و اجتماع مسجد سید: ساعت 13:30 روز 6/5/57 جمعیتی حدود هفت هزار نفر در مسجد مصلی اجتماع و سیدجلال طاهری حسین‌آبادی از کشتار اخیر مشهد، رفسنجان، شیراز، جهرم و قم به دست مأموران پلیس و ارتش سخن گفته و سپس حکومت یزید و معاویه را با کنایه با حکومت فعلی مقایسه نمود. در وسط دو نماز، طلبه‌ای جوان در حالی که تعداد زیادی اطراف او را احاطه کرده بودند، مطالب تحریک‌آمیزی گفت. در همین مجلس، تراکت‌هایی پلی‌کپی شده پخش شده که در آن مردم دعوت به اجتماع مسجد سید در ساعت 30: 18 شده بودند.

در ساعت 30: 18 روز 6/5، تعدادی حدود دو هزار نفر در مسجد سید به‌عنوان همدردی با کشته‌شدگان مشهد، قم، رفسنجان، شیراز اجتماع کردند. واعظی غیربومی که جمعیت حاضر آن را دهخوارقانی می‌نامید، روی منبر رفت و اظهار داشت که نفت‌ها را می‌برند و در عوض اسلحه برای کشتن جوانان می‌دهند و در موقع خروج، واعظ مذکور با تعویض لباس متواری گردید. در پایان قطعنامه‌ای قرائت شده که مردم با فریاد «درود بر خمینی» آن را تأيید کردند. پس از خاتمه مراسم، در گروه‌های پراکنده شروع به تظاهرات نمودند. (توضیح این که این سخنران به نام دهخوارقانی و طلبه‌ای که بین دو نماز سخنرانی کرد، هادی غفاری بود که با عمامه سیاه ظاهر شده بود)

7/5/57 ـ تصمیم شورای هماهنگی رده یک استان اصفهان برای دستگیری آیت‌الله طاهری: سیدجلال طاهری که چندی قبل به مدت دو سال تبعید گردید، ناگهان روزنامه به‌طور رسمی لقب حجت‌الاسلام به او داده و نوشتند فقط سه ماه محکومیت برای او تعیین شده است و با هیاهو به منطقه وارد و شورا وجود او را مجدداً در منطقه به مصلحت نمی‌داند.

10/5/57 ـ بخشی از نامه رئیس ساواک اصفهان به ساواک مرکز در مورد دستگیری آیت‌الله طاهری: با عطف توجه به مراتب بالا و تصویب آن اداره کل ضروری است که نامبرده دستگیر و اعزام شود که در صبح روز جاری به همین نحو عمل گردید. پس از سوارکردن او در اتومبیل، چون چند نفر با سنگ به طرف مأموران حمله کردند با یک تیر هوایی متفرق گردیدند و در ساعت 5 بامداد به‌وسیله مأموران شهربانی به کمیته ضدخرابکاری مرکز اعزام گردید. خواهشمند است دستور فرمایید سریعاً در مورد اخذ قرار قانونی، اقدام و این مرتبه هیچ‌گونه ارفاقی صورت نگیرد. زیرا اگر مجدداً به منطقه مراجعت نماید، از او یک روحانی جلیل‌القدر و خارق‌العاده ساخته می‌شود. (رئیس ساواک اصفهان، تقوی)

10/5/57 ـ گزارش رئیس ساواک اصفهان از اعتراض مردم به دستگیری آیت‌الله طاهری: «از صبح امروز به‌تدریج عده‌ای از اهالی حسین‌آباد در محل اقامت سیدجلال طاهری اجتماع و شروع به تظاهرات و سردادن شعار می‌نمایند. از بیمارستان ثریا خبر می‌دهند چهار نفر که تیر به آنها اصابت کرده بستری شده‌اند. از ساعت 9 صبح روز 10/5/57 بین عده‌ای از طلاب جوان مدارس علمیه و تعدادی از کسبه بازار بزرگ خبر دستگیری سیدجلال طاهری منتشر گردید. تعدادی از کسبه شروع به بستن مغازه‌های خود نمودند، به‌طوری‌که در ساعت 12 تقریباً نصف بازار تعطیل گردید. در این موقع عده‌ای از بازاریان و طلاب جوان و از حسین‌آباد به طرف منزل آیت‌الله خادمی (رئیس حوزه علمیه اصفهان) رهسپار شدند. از حرکت دست جمعی آنان جلوگیری به عمل آمد. سپس عده‌ای به صورت انفرادی به سمت منزل آیت‌الله خادمی رفتند.

تحصن در منزل آیت‌الله خادمی آغاز و اطلاعیه از سوی ایشان به قرار زیر صادر می‌شود:

«حمله ناگهانی نیمه‌شب به منزل حجت‌الاسلام و المسلمین جناب آقای طاهری دام بقائه موجب نگرانی و افسردگی علما اعلام و گویندگان گردید و اظهار تنفر خود را از این عمل وحشیانه ابراز می‌دارند. اکنون که مردم شریف اصفهان همبستگی خود را با علما اعلام نموده و در منزل اینجانب متحصن گردیده‌اند، همگی اهالی متدین و غیور اصفهان اظهار می‌دارند تا آزادی معظم‌له از پا نخواهیم نشست و تعطیلی نماز و درس و مغازه‌ها را ادامه می‌دهیم و چنانچه پاسخ مثبت به ما داده نشود، مسئولیت هرگونه عکس‌العملی به‌عهده مقامات خواهد بود» (حسین الموسوی الخادمی، 29 شعبان 1298)

11/5/57 ـ گزارش رئیس شهربانی اصفهان از تحصن: عده‌ای از سایر شهرستان‌های اطراف هم با آمدن به اصفهان به منزل وی (آیت‌الله خادمی) رفته، مرتضی مطهری روحانی و گوینده نیز به منزل وی وارد شده است.

فعالیت عناصر خرابکار و وقوع عملیات خرابکارانه و اغتشاشات دامنه‌دار در سطح شهر پیش‌بینی می‌گردد. (سرتیپ مصطفایی)

گزارش 12/5/57 رئیس ساواک اصفهان از نقش آیت‌الله صدوقی: آیت‌الله صدوقی از یزد، تلگرافی به آیت‌الله خادمی مخابره و در آن ضمن اظهار مطالب مضرّه و تحریک‌آمیز به دستگیری سیدجلال طاهری اعتراض و آمادگی اهالی یزد را به انجام اوامر خادمی اعلام داشته است.

گزارش 14/5/57  ساواک از اعتراضات مردم: دیروز تعداد زیادی از مردم در مسجد حسین‌آباد جمع شدند. همه آنها جوان و از نقاط دیگر شهر به این محل آمده‌‌اند. آنها یک جیپ ارتشی را نیز به آتش کشیدند. ساعت پنج صبح امروز سینما شهر فرنگ به آتش کشیده شد.

15/5/57 ـ پخش اعلامیه امام‌خمینی(ره) به مناسبت قیام مردم اصفهان: فاجعه اخیر اصفهان را به عموم اهالی محترم تسلیت عرض می‌نمایم. این تنها اصفهان بزرگ نیست که شاهد جنایات مرگبار شاه و فرمانبرداران جنایت‌پیشه اوست. بلکه سراسر ایران با این جنایات و قتل و غارت‌ها دست به گریبان است. امروز ملت شجاع و به‌پاخاسته ایران شاهد موج عظیم ضد شاهی که بر اثر یکی دیگر از اعتصابات بزرگ اصفهان که به پشتیبانی از روحانیت بیدار و مسئول خود به‌عنوان اعتراض به اعمال غیرقانونی و انسانی رژیم است می‌باشد. امروز مرگ بر شاه ملی شده است.

گزارش 17/5/57 از ادامه تحصن: در داخل منزل آیت‌الله خادمی شعارهای محرک نوشته شده و اعلامیه‌هایی از طریق دانشجویان دانشگاه‌های تهران، جندی‌شاپور، فردوسی و پهلوی مبنی بر اینکه ما دانشگاهیان همبستگی خود را با روحانیت اعلام می‌کنیم، توزیع شده. تعدادی نیز عکس خمینی، علی شریعتی و جلال طاهری به در و دیوار منزل الصاق شده است.

گزارش 20/5/57 از پایان تحصن: پس از مذاکرات مفصل قرار گردید آیت‌الله خادمی روز 19/5/57 اعلامیه‌ای صادر و مردم را دعوت نمایند تا از منزل مشارالیه بیرون بروند. اجتماع‌کنندگان از منزل آقای خادمی خارج و در خیابان‌ها شروع به تظاهرات و خرابکاری نموده و با دخالت مأموران، تعدادی مجروح و دو نفر کشته و بقیه متواری گردیدند. متعاقباً حدود 1000 نفر از متظاهرین مجدداً با برداشتن چند نفر از مجروحین و مقدار زیادی چوب، آجر و سنگ به منزل آیت‌الله خادمی رفته و متحصن شدند. رئیس سازمان (ساواک) از ابتدای حوادث مذکور (شامگاه 19/5) تا صبح 20/5/57 مرتباً با آیت‌الله خادمی و نمایندگان مشارالیه تماس تلفنی داشته تا منزل مذکور را از متظاهرین تخلیه نمایند. به نماینده خادمی ابلاغ شد اگر تا نیم ساعت دیگر منزل تخلیه نشود، ممکن است تمام اجتماع‌کنندگان از بین بروند. با این تهدید ساعت شش صبح 20/5/57،  منزل تخلیه گردید.

20/5/57 ـ صورتجلسه شورای تأمین استان برای برقراری حکومت نظامی در اصفهان:

رئیس شهربانی: با وضعیت عملیات خرابکارانه و تظاهرات گسترده و ادامه آن که از صبح روز جاری شروع شده، کنترل از دست شهربانی خارج و با نیروی کمکی مرکز توپخانه هم قادر به خنثی‌سازی نیستیم و لذا تقاضای اعلام وضعیت قرمز دارم.

رئیس ساواک: چنانچه ارتش وارد عمل نشود، خسارت جبران‌ناپذیر بوجود خواهد آمد.

سرلشگر ناجی: وضعیت قرمز باید از شرف عرض پیشگاه مبارک شاهانه بگذرد و مورد تصویب ذات مبارک ملوکانه قرار بگیرد.لذا من هم‌اکنون با تلفن قرمز درخواست تصویب اعلام وضعیت قرمز را به فرمانده انتظامی نیروی زمینی گزارش و تقاضا می‌نماییم، به شرف عرض پیشگاه شاهانه برسد.

مصوبه شورای تأمین: با توجه به وضعیت وخیم فعلی شهر اصفهان و مستند به اجازه ذات مبارک شاهانه، وضعیت قرمز در شهر اصفهان و حومه اعلام و مقررات فرمانداری انتظامی از ساعت 15 برقرار می‌گردد.

دستور ارتشبد ازهاری رئیس ستاد بزرگ‌ارتشتاران به فرمانده مرکز توپخانه اصفهان:

1- به فرمان مطاع مبارک شاهانه برای حفظ جان و مال اهالی اصفهان حکومت نظامی بایستی باشدت عمل و متخلفین را دستگیر و تسلیم دادگاه نظامی کند.

2- تمام محرکین واقعه اخیر در هر موقعیتی که باشند باید دستگیر و تحت تعقیب قرار گیرند. اسامی و شغل آنها را گزارش دهید.

3- دستور داده شد 20 دستگاه نفربر زرهی به اصفهان اعزام که توپ‌ها را از چهارراه‌ها و خیابان‌ها جمع‌آوری نمایید.

گزارش 21/5/57 ساواک:

1- تعداد دستگیرشدگان از بامداد نیمه‌شب روز 20/5/57 تاکنون 63 نفر و عده‌ای دیگر شناسایی شده‌اند که جلب آنها در دست اقدام است.

2- تعداد مجروحین جمعاً 19 نفر، تعداد مقتولین 24 ساعت 20/5/57، جمعاً پنج نفر که سه نفر در حوادث نیمه‌شب و دو نفر در روز به قتل رسیده‌اند.

کشتار مردم اصفهان با تأکید شاه

از: مرکز فرماندهی ارتش

به: فرماندار انتظامی اصفهان

در مورد مجروح‌شدن یک نفر غیرارتشی در ساعت 21:30 مورخه 20/5/57، فرمان ذات مبارک شاهانه شرف صدور یافت که «در حکومت نظامی چطور بیش از سه نفر توانسته‌اند ظاهر شوند و با هم باشند. از سه نفر بیشتر برابر مقررات باید داغون شوند.»

شهدای قیام مردم اصفهان

در پایان اسامی شهدای پنجم رمضان 1357، به‌عنوان نخستین پیشتازان شهادت که در منزل آیت‌الله خادمی و یا در سطح شهر به شهادت رسیدند، ذکر می‌گردد:

شهید اصغر نوری، شهید سیدحسین دوازده امامی، ‌شهید رسول نم‌نبات، شهید رسول باطنی،‌ شهیدمحمدحسن منتظری، شهید علی مرادی، شهید حسن زارع، ‌شهید علی‌اصغر غلامی و شهید مهدی قیومیان.

 

 

     | فهرست يادنامه آيت... طاهري صفحه اول |  بايگاني سال 1393 |