گزیده

▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪

 

    | فهرست يادنامه دكتر شريعتي صفحه اول |  بايگاني سال 1393 |    

 چشم انداز ایران - دكتر شريعتي - خرداد 1392

شریعتی در پژوهش‌های دانشگاهی

 نگاهی به چند رساله دانشجویی

 

مطالعه آثار شریعتی در دانشکده‌های مختلف علوم انسانی از علوم اجتماعی تا علوم سیاسی، تاریخ ، زبان و ادبیات فارسی، فلسفه و ... در همه سی سال گذشته در جریان بوده و تعداد قابل توجهی از رساله‌های دانشجویی بررسی وجوه مختلف آثار شریعتی را از زوایای گوناگون وجهه همت خود قرار داده‌اند. متاسفانه این آثار عمدتاً در قفسه‌های کتابخانه‌ها باقی می‌مانند و راهی به بازار نشر جهت ارائه به علاقه‌مندان پیدا نمی‌کنند. «ناشناختگی» سرنوشت ابدی بسیاری از آنها است. در ادامه به معرفی چکیده برخی از این رساله‌های دانشجویی خواهیم پرداخت. عناوین تعدادی دیگر از رساله‌ها را نیز معرفی خواهیم نمود. طبیعی است آثار بسیار دیگری نیز در این حوزه وجود دارند. با توجه به کثرت آثار، در معرفی این آثار اولویت‌بندی یا گزینش خاصی انجام نشده و هیچ داوری‌ای در مورد کیفیت، یا درستی و نادرستی آرای بیان شده نیز صورت نگرفته است. تنها اشاره به نحوه حضور شریعتی در پایان‌نامه‌های دانشجویی و مباحث طرح شده در آنها مد نظر بوده است. نکته قابل توجه آنکه بسیاری از چهره‌های نام آشنای حوزه علوم انسانی با گرایشات مختلف نظیر حاتم قادری، غلامعباس توسلی، عباس منوچهری، عماد افروغ، تقی آزاد ارمکی، محمد ثقفی، سارا شریعتی، میرحسین موسوی، مهدی حجت، صادق زیباکلام، محمود تقی‌زاده داوری، احسان شریعتی، علیرضا بهشتی، علیرضا شجاعی‌زند و ... به راهنمایی و مشاوره رساله‌هایی پیرامون علی شریعتی در سال‌های مختلف اشتغال داشته‌اند.

 

1. تاثیر غرب‌گرایی بر ظهور اندیشه انقلاب اسلامی در نظریه سیاسی شریعتی

نویسنده: محمدرضا شمسا؛ مقطع: دکتری؛ رشته: علوم سیاسی دانشگاه تهران؛ استاد راهنما: دکتر صدرا؛ اساتید مشاور: دکتر ملکوتیان، دکتر زیباکلام؛ تاریخ دفاع: بهمن 1390.

توضیح: نویسنده در این اثر با اشاره به ضعف آثار تئوریک در زمینه تحلیل نظری از انقلاب ایران، غفلت از آثار شریعتی در این حوزه را شاهدی بر مدعای خود می‌آورد. نویسنده پس از اشاره به برخی تحلیل‌های صورت گرفته در مورد انقلاب ایران (کاتوزیان، جان فوران، آبراهامیان، ماروین زونسیس و ...) که به دنبال کشف شرایط اقتصادی، اجتماعی و سیاسی وقوع این انقلاب بوده اند، تاکید می‌کند که در پژوهش خود انقلاب ایران را پدیده‌ای سیاسی-اجتماعی در نظر نگرفته است، بلکه آن را به مثابه پدیده‌ای تحلیل کرده که «منابع نظری و اندیشه‌ای آن در نظریه ایدئولوژی اسلامی دکتر علی شریعتی ظهور یافته است». او اشاره می‌کند که شریعتی معتقد به ضرورت یک انقلاب فکری و رنسانس اسلامی بود و با ارائه تفسیر ایدئولوژیک از اسلام، ابزار مهمی را برای جوامع اسلامی برای رهایی از جبرهای جامعه و تاریخ خودشان و نیز درمان بیماری از خود بیگانگی فرهنگی و غرب‌زدگی فراهم می‌کند.

 

2. مدرنیته و تناقض‌های مدرنیته و پیامد آن در ایران معاصر

نویسنده: نادر بشردوست؛ مقطع: کارشناسی ارشد؛ رشته: علوم سیاسی دانشگاه تهران؛ استاد راهنما: دکتر احمد موثقی؛ استاد مشاور: دکتر عبدالرحمان عالم؛ تاریخ دفاع: 1379.

توضیح: آن‌گونه که در پیش‌گفتار این رساله اشاره شده، نویسنده پس از اشاره به نقدهای صورت گرفته بر مدرنیته در غرب، به ورود آن به کشورهای جهان سوم و «گرفتار شدن مدرنیته در دام استعمار» اشاره می‌کند. امری که سبب‌ساز بروز مخالفت‌های جدی با مدرنیته در کشورهای جهان سوم شده است. در حقیقت از نظر نویسنده «مدرنیته به دلیل تعارض‌های درونی مولفه‌های مدرن دچار تعارض‌های عملی شد. به طوری که مدرنیته‌ای که طلایه‌دار رهایی بشر بود به غیریت‌سازی در درون جوامع غربی و بیرون آن اقدام نمود و سرانجام این غیریت‌سازی‌ها منجر به هجوم سراسیمه عناصر مدرن در قالب استعمار، امپریالیسم و سلطه شد به طوری که موجبات ترس و وحشت دنیای بومی و قومی و سرانجام آماده‌سازی شکل‌گیری خودآگاهی قومی و سنتی در قالب واکنش‌های افراطی را فراهم نمود». نویسنده روشنفکرانی چون علی شریعتی و رضا داوری اردکانی را مصادیقی از این واقعیت می‌داند که «با بهره‌گیری از متفکران و منتقدان مهم غربی همچون نیچه، هایدگر، هوسرل، اشتراوس، فوکو، به نقد غرب می‌پردازند و با ارائه تصویری کریه از غرب، توجه ایرانیان را به بازگشت به خویشتن و به سنت‌های ایرانی و اسلام معطوف می‌سازند». در نهایت آنچه نویسنده واکنش‌های شدید سنت می‌نامد را به ورود ناقص مدرنیته نسبت داده و راه‌حل آن را ایجاد زمینه‌های تعامل منطقی در یک فضای بین‌الاذهانی برای خروج از جزمیت‌های کور می‌داند.  

 

3. شریعتی در اسلام سیاسی در ایران

نویسنده: فریبا مرادی؛ مقزع کارشناسی ارشد؛ رشته: علوم سیاسی دانشگاه مفید قم؛ استاد راهنما: دکتر محمدعلی حسینی‌زاده؛ استاد مشاور: دکتر محمود شفیعی؛ تاریخ دفاع: 1388.

توضیح: آن‌گونه که نویسنده خود توضیح داده است فرضیه اصلی پژوهش آن است که « شریعتی از طریق بازسازی سیاسی مفاهیم گفتمان سنتی شیعه به سیاسی شدن آن یاری رساند و سپس با قرائتی چپ‌گرایانه و سوسیالیستی آن را در جهت رادیکالیسم تقویت کرد». نویسنده اشاره می‌کند که «وی به بازسازی وسیعی در سنت شیعی دست زد و قرائتی نوین از گفتمان سنتی شیعه ارائه کرد. شریعتی مفاهیمی مانند شهادت ، ثار ... را برجسته کرده و مفاهیم دیگری مانند اجتهاد، تقیه ... را بازسازی کرده و با تاکید بر انقلاب و سیاست گفتمان صبر و سکوت در تشیع را به حاشیه راند. شریعتی مذهب را به تشیع علوی و تشیع صفوی تقسیم کرد. تشیع علوی، مذهبی رادیکال انقلابی و مبارز و تشیع صفوی مذهب سکوت و صبر و انتظار و کنار آمدن با شرایط روز است». در نظر نویسنده شریعتی «از اسلام، تصوری ایدئولوژیک ارائه کرد که هدف آن ساخت جامعه ایده‌آل و در نهایت انسان ایده‌آل بود. انسانی که انقلابی است، در برابر ظلم خاموش نمی‌نشیند و با همه جنبه‌های استعمار، استثمار، استحمار، نژادپرستی و... مبارزه می‌کند. وی با اسطوره‌سازی از شخصیت‌های مذهبی آنان را دارای این ویژگی‌ها بر می‌شمرد . شریعتی برای ایدئولوژیک کردن دین و بازسازی گفتمان سنتی از نشانه‌های مارکسیسم بسیار بهره برد. زیربنای تفکر خود را بر دیالکتیک بنا نهاد. انقلاب، مبارزه، جبر تاریخ، زیربنا و رو بنا، جامعه ایده‌آل بی‌طبقه، اهمیت دادن به نقش توده و روشنفکران، نفی سرمایه‌داری و مالکیت خصوصی، اعتقاد به منازعه طبقاتی که از ابتدای خلقت آغاز شده و با ظهور منجی موعود به پایان می‌رسد، اعتقاد به نقش حزب و مطرح کردن شیعه به مثابه یک حزب تمام و... همه دال‌ها و نشانه‌هایی است که از گفتمان مارکسیسم به اندیشه‌های شریعتی راه یافته و اسلام شریعتی را رادیکال و سوسیالیستی ساخته است».

 

4. پیوند دمکراسی و ایدئولوژی در فلسفه سیاسی امت در اندیشه‌های شریعتی

نویسنده: موسی محمدی؛ مقطع: کارشناسی ارشد؛ رشته: معارف اسلامی و علوم سیاسی دانشگاه امام صادق (ع)؛ استاد راهنما: حمید احمدی؛ استاد مشاور:حجت‌الاسلام علم‌الهدی. تاریخ دفاع: ۱۳۸۲.

توضیح: به گفته نویسنده، مساله اصلی در این تحقیق اندیشه‌های سیاسی شریعتی به ویژه در جامعه‌شناسی است و اینکه «امامت چگونه میان دمکراسی و ایدئولوژی پیوند برقرار می‌کند؟». نویسنده، در این راستا ابتدا به بررسی امت و امامت و یا همان تز «دموکراسی متعهد» پرداخته و به این نکته اشاره می‌کند که «بنیادهای امت بر رهبری و جامعه ایدئولوژیک» استوار است. اما «آن‌چنانکه شریعتی مطرح می‌کند تحقق این بنیادها در عالم عمل، به بهای نابود کردن اصل دمکراسی و حاکمیت مردم بر سرنوشت خویش برقرار نمی‌شود، بلکه این فلسفه سیاسی بر آن است که هم به اصل آزادی و دموکراسی احترام بگذارد و هم خود را متعهد به یک ایدئولوژی و اصول آن می‌داند».

به نظر نویسنده، «مشکل اصلی این است که آنجا که روش دموکراسی و احترام به آراء مردم نتواند منتهی به حاکم شدن ارزش‌های ایدئولوژیک شود و اساساً توده‌ها در پذیرش اصول ایدئولوژیک از خود مقاومت نشان دهند، چه باید کرد؟». نویسنده در پاسخ به این سوال، با کنکاش در «مبانی امت در آرای شریعتی و نیز با توجه به کلیت اندیشه‌های شریعتی به ویژه انسان‌شناسی و فلسفه اخلاق» او به این جمع‌بندی می‌رسد که «در صورت عدم کسب قدرت سیاسی به روش دمکراتیک و به عبارت دیگر عدم پذیرش ایدئولوژی از سوی مردم، رهبران ایدئولوژیک به هیچ وجه خواهان رسیدن به قدرت سیاسی با استفاده از زور نیستند، بلکه در این حالت تلاش می‌کنند تا با بیداری و آگاهی مردم و به تعبیر شریعتی وارد کردن واقعیت‌های هنجار و نابهنجار در وجدان توده‌ها، آنان نیز اصالت و حقیقت ایدئولوژی و رهبری آنرا بپذیرند».

 

5. مبانی جامعه‌شناسی دین و بررسی اندیشه‌های دکتر علی شریعتی در مبانی دین

نویسنده: محمد فولادی؛ مقطع: کارشناسی ارشد؛ رشته:جامعه‌شناسی مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی؛ استاد راهنما: دکتر رحمت‌الله صدیق سروستانی؛ تاریخ دفاع: 1376.

توضیح: در چکیده‌ای که نویسنده پایان‌نامه برای کار خود تهیه کرد امده است: «دین، ارمغان بزرگ الهی است که همزمان با آغاز تاریخ و زندگی اجتماعی انسان، به دست برگزیدگان خداوند به انسان ارزانی شده و سپس از چنان حضور گسترده و عمیقی برخوردار گردیده که تاریخ و حیات انسان را یک‌سره رنگ و بوی دینی کرده است. در گذر زمان، مطالعات دینی و دین پژوهشی در علوم گوناگون جای خود را به تدریج، باز کرده و رهیافت‌های دین‌شناسانه‌ای همچون روان‌شناسی دین، مردم‌شناسی دین، پدیدارشناسی دین از این جمله‌اند. علاوه بر این، علوم مستقلی مانند الهیات، فلسفه دین و کلام جدید نیز از جمله علومی است که در باب مطالعه دینی تاسیس شده‌اند».

نویسنده در ادامه با تلقی شریعتی به عنوان جامعه‌شناس، می‌پرسد: «دکتر علی شریعتی، که عمده‌ترین مطالعات خود را در حوزه دین و مبانی آن متمرکز نموده، آیا به عنوان یک جامعه‌شناس و با روش‌های خاص این علم به مطالعه آن پرداخته است؟ او دین را چگونه تحلیل و تفسیر می‌کند؟ نوع تفسیری که از مبانی و اصول و نیز کیفیت پیدایش دین و ابزار فهم آن ارائه می‌دهد تا چه حد با تفسیر اندیشمندان و متفکران اجتماعی مسلمان، که از صدر اسلام تاکنون مطرح بوده‌اند، تطابق دارد؟».

یافته‌های پژوهش از این قرارند که: «آراء دکتر شریعتی در مبانی دین بیشتر به متفکران اجتماعی نزدیک است تا جامعه‌شناسان. نوع تفسیر وی از دین، مبتنی بر تفسیر دیالکتیکی و تضادی است. بنابراین، ایدئولوژی‌ای که شریعتی تفسیر می‌کند، بیشتر مارکسیستی است. وی در تفسیر دین، بیشتر از آراء جامعه‌شناسان و اندیشمندان اجتماعی متاثر است تا اندیشمندان مسلمان».

 

6. تحلیل گفتمان تفکر اجتماعی عبدالرحمان ابن خلدون و علی شریعتی

نویسنده: طیبه قبادی؛ مقطع: کارشناسی ارشد؛ رشته: ادبیات و علوم انسانی دانشگاه کردستان؛ استاد راهنما: دکتر جمال محمدی؛ استاد مشاور: دکتر کیوان بلندهمتان؛ تاریخ دفاع: 1389.

توضیح: نویسنده در این پایان‌نامه به بررسی روش در آثار ابن خلدون و شریعتی پرداخته و می‌نویسد «روش‌شناسی و معرفت‌شناسی ابن‌خلدون در این تحقیق یک گفتمان جدید محسوب می‌شود که در تقابل با فضای متافیزیکی عصر خود رشد می‌کند. ویژگی این روش، بررسی‌های قیاسی، علی و معلولی، واقع‌بینی و نقادی است که برای بررسی مبانی معرفتی‌اش از جمله انحطاط تمدنی، عصبیت، بادیه‌نشینی، دولت و شهرنشینی و... به کار می‌رود. اندیشه شریعتی به عنوان نحله فکری ایدئولوژیکی، بررسی می‌شود. شریعتی در شکل یک روشنفکر، روشی که معرفی می‌کند، تلفیقی از روش‌های عینی و بومی است که کامل‌ترین شیوه شناخت معرفی می‌شود و برای تحول در تمام ابعاد مادی و معنایی انسان کاربرد دارد. مقوله‌هایی چون اصالت، روشنفکر بومی، نقد سنت و مدرنیته و غیره پیش زمینه‌ای برای طرح استراتژی تحول است. به این معنا که برای رسیدن به پیشرفت، می‌بایست روش استراتژی ایدئولوژیکی را در پیش بگیریم».

 

7. مطالعه مقایسه‌ای عدالت اجتماعی از منظر استاد مطهری و دکتر شریعتی از دیدگاه جامعه‌شناختی

نویسنده: طوبی زمانی؛ مقطع: کارشناسی ارشد؛ رشته: جامعه شناسی دانشگاه تهران؛ استاد راهنما: دکتر غلامرضا جمشیدیها؛ استاد مشاور: دکتر غلامعباس توسلی؛ تاریخ دفاع: 1386.

توضیح: نویسنده در این رساله پس از شرحی از سیر تطور مفهوم عدالت اجتماعی به بررسی آرای مطهری و شریعتی پرداخته و ادعا می‌کند که «علی‌رغم رویکردهای متفاوت معرفت‌شناسی و فلسفی، دیدگاه‌های آنها بر هستی‌شناسی واحدی مبتنی می‌باشد». اما در حالی که استاد مطهری به عدالت رویکردی کلامی و فلسفی دارند، شریعتی هر برداشت غیراجتماعی از عدالت را نادرست می‌داند. تعریف شریعتی از عدالت اجتماعی با توجه به مواجهه و تاثیرپذیری او از مارکسیسم با تعابیر و اصطلاحات مارکسیستی بیان می‌شود، حال آنکه استاد مطهری به دلیل علاقه به مقوله فطرت به نظریه حقوق طبیعی نزدیک می‌شود که عدالت در آن متضمن تعریفی فردگرایانه، زیستی و کاربردی است. عدالت در دیدگاه شریعتی تعبیری تضادی دارد، حال آنکه بر نگاه مطهری تحلیل فونکسیونالیستی حاکم است. در نظر شریعتی راه‌حل رفع بی‌عدالتی در انقلاب اجتماعی ضدطبقاتی است در حالی‌که مطهری جامعه‌پذیری و رعایت قانون را راه‌حل مسئله می‌داند.

 

8. بررسی مقایسه‌ای دیدگاه‌های دکتر شریعتی و استاد مطهری درباره نابرابری‌های اجتماعی

نویسنده: فریبرز حیدری؛ مقطع: کارشناسی ارشد؛ رشته: شیعه‌شناسی دانشگاه قم؛ استاد راهنما: دکتر محمود تقی‌زاده داوری؛ استاد مشاور: دکتر سید حسین شرف‌الدین؛ تاریخ دفاع: 1388.

توضیح: نویسنده در مورد نتایج پژوهش خود می‌نویسد «استاد مطهری معتقد است که تبعیض، عادات ناروا، تعطیلی قوانین الهی، عدم رعایت قانون، ثروت اندوزی و استثمار ، عوامل موجد نابرابری‌های اجتماعی است و دکتر شریعتی معتقد است که مالکیت خصوصی، وجود قاسطین، کنز، ثروت‌اندوزی و استثمار، عوامل موجد نابرابری‌های اجتماعی است».

ایشان می‌افزاید «دکتر شریعتی علت استثمار را مالکیت خصوصی و استاد مطهری انحراف انسان از فطرت می‌داند. استاد مطهری قشربندی مبتنی بر تفاوت‌های طبیعی و تقسیم کار را تحت عنوان تفاوت مثبت عادلانه و قشربندی مبتنی بر نقش‌ها و شرایط یکسان و مزایای اجتماعی متفاوت را تحت عنوان تفاوت منفی و تبعیض، ناعادلانه می‌داند. دکتر شریعتی مالکیت را مبنا قرار می‌دهد. دکتر عقیده دارد زمانی که مالکیت از حالت اجتماعی در دوره هابیلی به حالت انحصاری در دوره قابیلی تغییر کرد، طبقات و در نتیجه نابرابری‌های اجتماعی شکل گرفت. هر دو نابرابری‌ها را اجتناب‌پذیر می‌دانند. راه‌حل‌های استاد مطهری برای رفع نابرابری‌های اجتماعی شامل: تربیت اسلامی، ایجاد سازمان صحیح اجتماعی، مسابقه بقا، عمل به قانون،گرفتن مالیات‌های اسلامی و راه‌حل‌های دکتر شریعتی برای رفع نابرابری‌های اجتماعی شامل: ساختن امت با زیربنای قسط، ایجاد مالکیت اجتماعی و گرفتن مالیات‌های اسلامی است».

 

9. تاثیر نوگرایی اندیشه شیعه در به وجود آمدن انقلاب اسلامی (با تاکید بر دیدگاه استاد مطهری و دکتر شریعتی)

نویسنده: مسعود نوریان بادی؛ مقطع: کارشناسی ارشد؛ رشته: علوم سیاسی دانشگاه تهران؛ استاد راهنما: دکتر صادق زیبا کلام؛ استاد مشاور: دکتر علیرضا صدرا؛ تاریخ دفاع: 1390.

توضیح: نویسنده در این رساله به این مسئله پرداخته است که شخصیت‌های بارز و مبارز حوزوی و دانشگاهی به ویژه استاد مطهری و دکتر شریعتی، نیاز به بازسازی اندیشه شیعی را دریافتند و در سایه این بازاندیشی و نوگرایی اندیشه شیعه، عدم انطباق تفکر شیعه با مقتضیات زمان یا عملکرد حاکمیت شاه پررنگ‌تر شد. نویسنده پس از پرداختن به تفاوت‌های میان «بنیادگرایی دینی» و «نوگرایی دینی»، سه روش «احیاگری(بیدارگری)»، «اصلاح‌گری» و «بازسازی یا بازاندیشی» را در میان نوگرایان دینی از هم تفکیک می‌کند و جداگانه هر یک را شرح می‌دهد. در ادامه نویسنده به شرحی از اندیشه‌های شریعتی و مطهری پرداخته و پس از بیان ویژگی‌های انقلاب اسلامی، در فصل چهارم و آخر اثر به بیان «تاثیر نوگرایی اندیشه شیعه بر به وجود آمدن انقلاب اسلامی» پرداخته است. نوگرایی در برداشت از قیام امام حسین و درک از مفاهیمی همچون غیبت و انتظار، رد نظریه سلطنت و جهت‌گیری ضد استثماری شیعه از جمله مواردی هستند که ذیل مفهوم نوگرایی در اندیشه شیعه در به وجودآمدن انقلاب اسلامی موثر قلمداد شده‌اند.

 

10. بررسی مواجهه روشنفکران ایرانی با تفکر غربی، مطالعه موردی تقی‌زاده، آل احمد و شریعتی

نویسنده: آیدین ابراهیمی لویه؛ مقطع: کارشناسی ارشد؛ رشته: جامعه‌شناسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات؛ استاد راهنما: دکتر باقر ساروخانی؛ استاد مشاور: دکتر مصطفی ازکیا؛ تاریخ دفاع: 1390.

توضیح: در این رساله نویسنده پس از ارائه شرح مفصلی از مباحث مختلف پیرامون مقوله روشنفکری، به بررسی تقی‌زاده، شریعتی و جلال آل‌احمد به عنوان سه تیپ روشنفکر در ایران پرداخته است. نویسنده خود می‌نویسد «بررسی ادبیات روشنفکری و جایگاه غرب و تفکر غربی در نظام فکری تقی‌زاده، شریعتی و جلال آل احمد، الگویی فکری از این سه روشنفکر در رابطه با این تفکر و مقایسه بین آنها برای به دست آوردن پیوستاری فکری» موضوع اصلی پژوهش بوده است.

 

11. تبیین رویه تساهل و تسامح در قرآن و سنت پیامبر(ص) و نقد دیدگاه نواندیشان: دکتر علی شریعتی و دکتر عبدالکریم سروش

نویسنده: اعظم نجیمی حاجی‌آبادی؛ مقطع: کارشناسی ارشد؛ رشته: الهیات، فلسفه و کلام اسلامی دانشگاه اصفهان؛ استاد راهنما: دکتر محمد بیدهندی؛ استاد مشاور: دکتر سید مهدی امام جمعه؛ تاریخ دفاع: 1386.

توضیح: نویسنده در چکیده اثر، یافته‌های خود را در نسبت نواندیشان دینی با مقوله تسامح و تساهل چنین توصیف کرده است: «در باب دیدگاه سروش در مسئله تساهل و تسامح باید گفت ایشان در این زمینه به تولرانس غربی متمایل‌تر می‌باشند تا سهله و سمحه موجود در اسلام، اما هرگز بر این گمان نباید بود که ایشان در این باب یک مقلّد صرف بوده‌اند، چرا که برای هر تئوری و دیدگاهی، تاریخچه و پیشینه‌ای متصور است، آنچه جای تأمل دارد، ایشان به عنوان یک روشنفکر مذهبی، با طریقی هنرمندانه تقیدات مذهبی و مشغولیات دینی را بعنوان عاملی سرنوشت‌ساز بر نحوه دموکراسی پیشنهادی خویش، ضمیمه ساخته و ارائه نموده‌اند. در باب دیدگاه شریعتی در باب تساهل و تسامح باید گفت این دیدگاه بیشتر به سهولت و سماحت موجود در اسلام و سنت پیامبر متمایل است تا تولرانس غربی، اما با توجه به شدت مدارایی كه شریعتی در ارتباط با فرهنگ و رسوم غربی نشان می‌دهد و تأكیدی كه بر الگو پذیری مضبوط، از فرهنگ غرب دارد، می‌توان اذعان نمود آنچه از عملكرد مسامحه‌آمیز اسلام می‌بینیم تا مقبولِ شریعتی فرسنگ‌ها فاصله دارد، به طور مثال شریعتی جهت رشد مسلمانان، عصری کردن دین را لازم و واجب می‌داند که این عصری کردن، آن‌چنان مقبول متشرعین و متعبدینی نیست كه برای پیداكردن پاسخ تمام نیازها و سؤال‌های خویش، به رجوع به متون اسلامی بسنده می‌نمایند».

 

12. مقایسه آثار ادبی حج (با تاکید بر آثار ناصرخسرو، خاقانی، آل‌احمد و شریعتی)

نویسنده: حسین خادم‌پور آرانی؛ مقطع:کارشناسی ارشد؛ رشته: زبان و ادبیات فارسی دانشگاه قم، دانشکده ادبیات و علوم انسانی؛ استاد راهنما: علی رضا نبی‌لو؛ استاد مشاور: علی رضا حجازی؛ تاریخ دفاع: ۱۳۸۹.

توضیح: در این پژوهش، چهار سفرنامه زبان فارسی، که شامل سفرنامه ناصر خسرو، تحفة العراقین خاقانی، خسی در میقات جلال آل‌احمد و حج علی شریعتی است، از لحاظ محتوایی، سبکی و ادبی با یکدیگر مقایسه شده‌اند. ناصرخسرو در سفرنامه درباره شکل ظاهری بناها بحث می‌کند و به دلیل ویژگی گزارش‌نامه بودن آن، آرایه‌های ادبی در آن به کار نرفته است و مهمترین وجه امتیاز آن صداقت‌پیشگی و ایجاز است. در تحفة‌العراقین، صناعات ادبی زیادی، به کار رفته است. خاقانی در این اثر تا حدی به عرفان حج می‌پردازد. خسی در میقات آل احمد که گزارش روزانه سفر بیست و یک روزه او به حج است، شامل دیده‌ها، تفکرات و مباحثات او است. بیشترین موضوعی که خواننده را به خود جلب می‌کند، بحث انتقاد در این کتاب است. خسی در میقات نیز همچون سفرنامه ناصرخسرو، آرایه‌های ادبی کمی دارد، ولی کنایات و اصطلاحات عامیانه در آن نمود بالایی دارد. در کتاب حج شریعتی، با تحلیل جامعه‌شناسی از حج روبرو هستیم که نویسنده برداشت‌های فکری خود را از حج، با نثری ادبی ارائه می‌دهد. درصد آرایه‌های ادبی به دلیل نثر شعر گونه آن بالاست. این اثر بیشتر از سه اثر دیگر به فلسفه حج می‌پردازد. پایان‌نامه با مقایسه ادبی، محتوایی و سبکی، بین این سه اثر به اتمام می‌رسد.

 

13. مجموعه آرامگاهی دکتر شریعتی در دمشق (سوریه)

نویسنده: آزاده رسولی یزدی؛ مقطع: کارشناسی؛ رشته: مهندسی معماری دانشگاه تهران؛ استاد راهنما: دکتر مهدی حجت؛ تاریخ دفاع: اسفند 1388.

توضیح: در این رساله نویسنده پس از اشاره به اهمیت شریعتی برای جامعه ایران در توضیح علت انتخاب آرامگاه شریعتی برای طراحی این مسئله را عنوان نموده است که «این فضا علی‌رغم اینکه ظرفیت لازم را دارا می‌باشد و همواره مورد زیارت و بازدید ایرانیان نیز هست، به دلیل دور بودن از مرزهای کشورمان، متاسفانه مورد بی‌توجهی قرار گرفته و مهجور مانده است». لذا نویسنده پس از «تجزیه و تحلیل سایت» به لحاظ ویژگی‌های اقلیمی و جمعیتی، به «مبانی طراحی» خود بر اساس نوشته‌های شریعتی در باب «معبد» و «کاریز» و «کویر» پرداخته و پس از بررسی چند نمونه مشابه فضاهای آرامگاهی، در فصل آخر اثر، مبادرت به طراحی «مجموعه آرامگاهی دکتر شریعتی» نموده است.

 

14. ترجمه کتاب شهادت و پس از شهادت دکتر علی شریعتی

نویسنده: صادق عیدانی؛ رشته: زبان و ادبیات عرب دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران؛ استاد راهنما: دکتر عدنان طهماسبی؛ استاد مشاور: دکتر ابوالحسن امین مقدسی؛ تاریخ دفاع: مهر 1388.

توضیح: نویسنده این اثر به نظر دانشجویی عرب زبان است که در این رساله پس از ارائه شرحی از زندگی دکتر شریعتی و نظر متفکران مختلف از شهید بهشتی گرفته تا فرانتس فانون و احسان شریعتی درباره دکتر شریعتی، به توضیحی درباره «حیات و فکر» دکتر شریعتی پرداخته و پس از آن مجموعه «شهادت و پس از شهادت» را به زبان عربی ترجمه نموده است.

 

عناوین برخی دیگر رساله‌های دانشجویی

1.       تحقیقی دربارة تاثیر افكار دكتر علی شریعتی بر روی گروهی از دانشجویان دانشگاه شیراز، پروین‌دخت تدین، کارشناسی ارشد روان‌شناسی بالینی دانشگاه شیراز، تاریخ دفاع: 1359.

2.       دگرگونی و تحول اجتماعی از دیدگاه دكتر علی شریعتی، محمود رئوفی، کارشناسی ارشد جامعه‌شناسی دانشگاه تهران، استاد راهنما: غلامعباس توسلی؛ تاریخ دفاع: 1371.

3.       بررسی دیدگاه‌ها ونظریات دكتر علی شریعتی دربارة طبقات اجتماعی، مهربان حسن‌جان‌زاده، کارشناسی ارشد جامعه شناسی دانشگاه تهران، استاد راهنما: دكتر غلامعباس توسلی، تاریخ دفاع: 1373.

4.       تئوری بازگشت به خویشتن در اندیشه دکتر شریعتی، بهمن علی‌اکبری، کارشناسی ارشد جامعه‌شناسی دانشگاه تهران، استاد راهنما: مرتضی کتبی، تاریخ دفاع: 1373.

5.       مفهوم عدالت اجتماعی نزد استاد مطهری و دکتر شریعتی (بررسی عوامل موثر در اختلاف رای آن دو)، حمید صنعت‌جو، کارشناسی ارشد علوم اجتماعی دانشگاه تربیت مدرس، استاد راهنما: دکتر غلامعباس توسلی، تاریخ دفاع: ۱۳۷۴.

6.        بررسی دیدگاه‌های امام خمینی و دکتر شریعتی درباره نابرابری اجتماعی، علی‌محمد قدس، کارشناسی ارشد علوم اجتماعی دانشگاه تربیت مدرس، استاد راهنما: دکتر تقی آزاد ارمکی، تاریخ دفاع ۱۳۷۴.

7.       بررسی کارکردهای اجتماعی دین در اندیشه امام خمینی (ره) و دکتر علی شریعتی، علی‌حسین حسین‌زاده، کارشناسی ارشد علوم اجتماعی دانشگاه تربیت مدرس، استاد راهنما: دکتر تقی آزاد ارمکی، تاریخ دفاع: ۱۳۷۵.

8.       آزادی و واکنش دو اندیشه‌گر احیاء تفکر مذهبی در ایران معاصر (دکتر علی شریعتی و استاد مرتضی مطهری)، امیر روشن، کارشناسی ارشد علوم سیاسی دانشگاه تربیت مدرس، استاد راهنما: حاتم قادری، 1۳۷۵.

9.       بررسی توسعه فرهنگی در آرا و اندیشه‌های دکتر علی شریعتی، ناهید جهانی‌نسبت، کارشناسی ارشد جامعه‌شناسی دانشگاه اصفهان، استاد راهنما: مجید کارشناس، اساتید مشاور: محمود کتابی، مهدی دهباشی، تاریخ دفاع: 1376.

10.    بررسی مقایسه‌ای مفهوم عدالت از دیدگاه دکتر علی شریعتی و سید قطب، کارشناسی ارشد علوم سیاسی دانشگاه تربیت مدرس، استاد راهنما: میرحسین موسوی، تاریخ دفاع: ۱۳۷۶.

11.    ایدئولوژی و تغییر اجتماعی با تاکید بر اندیشه‌های دکتر شریعتی، علی رحمانی فیروزجاه، کارشناسی ارشد جامعه‌شناسی دانشگاه تهران، استاد راهنما: منصور وثوقی، تاریخ دفاع: 1376.

12.    آسیب‌شناسی اجتماعی از دیدگاه دکتر علی شریعتی، محمدحسین علیزاده، کارشناسی ارشد جامعه‌شناسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکز، استاد راهنما: محمد ثقفی، استاد مشاور: غلامعباس توسلی، تاریخ دفاع: 1377.

13.    شریعتی و انقلاب اسلامی، برزین ضرغامی، کارشناسی ارشد علوم سیاسی دانشگاه تربیت مدرس، استاد راهنما: عباس منوچهری، تاریخ دفاع ۱۳۷۷.

14.     نسبت عدالت اجتماعی و آزادی در اندیشه شریعتی و سروش، کارشناسی ارشد علوم اجتماعی دانشگاه تربیت مدرس، استاد راهنما: عماد افروغ، تاریخ دفاع: ۱۳۸۱.

15.     آرمان‌های انقلاب اسلامی در اندیشه پایه‌گذاران (امام، شریعتی، بازرگان، طالقانی؛۵۸-40)، دکتری علوم سیاسی دانشگاه تربیت مدرس، استاد راهنما: عماد افروغ، تاریخ دفاع: ۱۳۸۱.

16.    تغییر سیاسی از دیدگاه شریعتی، محمدرضا شرف همدانی، کارشناسی ارشد علوم سیاسی پژوهشكده امام خمینی و انقلاب اسلامی، استاد راهنما: محمد حسین جمشیدی، تاریخ دفاع: 1383.

17.    جامعه‌شناسی اعتراض با تکیه بر افکار دکتر علی شریعتی، آزیتا فیضی امام‌زاده، کارشناسی ارشد علوم سیاسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکز، استاد راهنما: علی اکبر امینی، استاد مشاور: محمدباقر خرمشاد، تاریخ دفاع: 1383.

18.    تاثیر اندیشه‌های جلال آل‌احمد بر آثار دکتر علی شریعتی، علی جابری، کارشناسی ارشد جامعه‌شناسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکز، استاد راهنما: محمد ثقفی، استاد مشاور: خلیل کلانتری، تاریخ دفاع: 1384.

19.    رهایی از انحطاط، اصلاح دینی و بازگشت به خویشتن در آراء علی شریعتی، امیر روشن، دکتری علوم سیاسی دانشگاه تربیت مدرس، استاد راهنما: علیرضا بهشتی، تاریخ دفاع: ۱۳۸۵.

20.    جنبه‌های ادبی در آثار دکتر علی شریعتی، محمد میرزایی، کارشناسی ارشد زبان و ادبیات فارسی دانشگاه رازی کرمانشاه، استاد راهنما: حمید طاهری، استاد مشاور: محمود فضیلت، تاریخ دفاع: 1385.

21.    بررسی مقایسه‌ای احیاء تفکر دینی از دیدگاه شریعتی و مطهری، جعفر رضایی، کارشناسی ارشد اندیشه سیاسی در اسلام دانشگاه علامه طباطبایی، استاد راهنما: ابوالقاسم طاهری، استاد مشاور: شجاع احمدوند، تاریخ دفاع: 1385.

22.    بررسی مقایسه‌ای توسعه از دیدگاه اسلام‌گرایان ایرانی: علی شریعتی و مرتضی مطهری، ابراهیم شالیکار، کارشناسی ارشد علوم سیاسی دانشگاه علامه طباطبایی، استاد راهنما: ابراهیم برزگر، استاد مشاور: محمدباقر خرمشاد، تاریخ دفاع: 1385.

23.    خاتمیت از دیدگاه متفکران اسلامی (مهندس بازرگان، دکتر سروش، دکتر شریعتی و استاد مطهری)، علی‌محمد قهرمانی، کارشناسی ارشد فلسفه و کلام اسلامی دانشگاه علامه طباطبایی، استاد راهنما: قاسم پورحسن، استاد مشاور، علی اکبر احمدی افرمجانی، تاریخ دفاع: 1386.

24.    بازتاب عرفان در اندیشه دکتر شریعتی، امین تاو، کارشناسی ارشد زبان و ادبیات فارسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد دزفول، استاد راهنما: مریم بختیار، استاد مشاور: مریم نورایی، تاریخ دفاع: 1387.

25.    نسبت اندیشه شریعتی و مارکوزه، کارشناسی ارشد علوم سیاسی دانشگاه تربیت مدرس، استاد راهنما: عباس منوچهری، استاد مشاور: حاتم قادری، تاریخ دفاع: ۱۳۸۷.

26.    بررسی اهداف و روش‌های تربیتی بر مبنای دیدگاه دینی ـ اسلامی دکتر علی شریعتی، فاطمه موسوی‌نیا، کارشناسی ارشد تاریخ و فلسفه تعلیم و تربیت دانشگاه علامه طباطبایی، استاد راهنما: کاظم اکرمی، استاد مشاور: مرتضی امینی‌فر، تاریخ دفاع: 1388.

27.    بررسی سبک‌شناختی آثار نوشته‌شده دکتر علی شریعتی، افسانه پاپی، کارشناسی ارشد زبان و ادبیات فارسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد دزفول، استاد راهنما: منوچهر جوکار، استاد مشاور: پروین گلی‌زاده، تاریخ دفاع: 1388.

28.    رابطه بین «تشخیص درد» و «وضعیت بدیل» در اندیشه دکتر علی شریعتی، عاطفه سادات سالاری، کارشناسی ارشد علوم سیاسی دانشگاه تربیت مدرس، استاد راهنما: عباس منوچهری، استاد مشاور: حاتم قادری، تاریخ دفاع ۱۳۸۸.

29.    تاثیر عرفان و تصوف اسلامی ـ ایرانی بر آثار عرفانی شریعتی، منصور بداقی، کارشناسی ارشد زبان و ادبیات فارسی دانشگاه بجنورد، استاد راهنما: جلیل مسعودی‌فرد، استاد مشاور: قاسم جعفری، تاریخ دفاع: 1388.

30.    مرگ و مرگ‌اندیشی در آثار مهدی اخوان ثالث و علی شریعتی، صدیقه پریداد، کارشناسی ارشد زبان و ادبیات فارسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد یاسوج، استاد راهنما: سید عطاء الله افتخاری، استاد مشاور: مهدی فاموری، تاریخ دفاع: 1389.

31.    مسئله زنان در ایران: مطالعه موردی دکتر علی شریعتی، رضا علیجانی، کارشناسی ارشد جامعه‌شناسی دانشگاه پیام نور واحد پرند، استاد راهنما: سارا شریعتی، استاد مشاور، غلامرضا ارجمندی، تاریخ دفاع: 1389.

32.    اندیشه سیاسی دکتر علی شریعتی، سهراب زارعی آباد کرد، کارشناسی ارشد تاریخ دانشگاه بین‌المللی امام خمینی قزوین، استاد راهنما: حجت فلاح توتکار، استاد مشاور: نصرالله پورمحمدی املشی، تاریخ دفاع: 1389.

33.    بررسی کارکردهای اجتماعی دین در اندیشه عالمان شیعی معاصر (امام خمینی، علامه طباطبایی، مرتضی مطهری، علی شریعتی)، مرتضی چنگیزی، کارشناسی ارشد شیعه‌شناسی (گرایش جامعه‌شناسی) دانشگاه قم، استاد راهنما: محمود تقی‌زاده داوری، استاد مشاور:حسین شرف‌الدین، تاریخ دفاع: ۱۳۸۹.

34.    انسان ایرانی در اندیشه سیاسی دکتر علی شریعتی، یعقوب مسکونی قلندری، کارشناسی ارشد علوم سیاسی دانشگاه شهید بهشتی، استاد راهنما: دکتر منصور میراحمدی، تاریخ دفاع: 1390.

35.    بررسی تطبیقی نسبت عدالت و آزادی از دیدگاه آمارتیاسن و متفکران مسلمان ایرانی (امام خمینی، دکتر شریعتی و دکتر سروش)، احمد رمضان‌خانی، کارشناسی ارشد برنامه‌ریزی رفاه اجتماعی دانشگاه علامه طباطبایی، استاد راهنما: سعید وصالی، استاد مشاور: ابوطالب طالبی، تاریخ دفاع: 1390.

36.    تبیین جامعه‌شناختی فراز و فرود درک ایدئولوژیک از دین، طاهره عربی ستوده، کارشناسی ارشد جامعه‌شناسی دانشگاه تربیت مدرس. استاد راهنما: دکتر علی شجاعی‌زند، تاریخ دفاع: 1390.

37.     شریعتی، مدرنیته و دموکراسی هدایت‌شده، کارشناسی ارشد علوم سیاسی دانشگاه تربیت مدرس، استاد راهنما: محمد سالار کسرائی، استاد مشاور: احسان شریعتی، تاریخ دفاع: ۱۳۹۱.

38.     رهایی در پرتو نظریه هرمنوتیکی گفتگو؛ «مورد مطالعاتی: اندیشه‌های دکتر علی شریعتی»، دکتری علوم سیاسی دانشگاه تربیت مدرس، استاد راهنما: مسعود غفاری، اساتید مشاور: حاتم قادری، احسان شریعتی، تاریخ دفاع: ۱۳۹۱.

39.     تحلیل جنبه‌های رمانتیسم در آثار دکتر علی شریعتی با تاکید بر کویریات، کارشناسی ارشد زبان و ادبیات فارسی دانشگاه تربیت مدرس، استاد راهنما: حسین‌علی قبادی، استاد مشاور: حاتم قادری، تاریخ دفاع: ۱۳۹۱.

40.    بررسی و مقایسه دیدگاه‌های تربیتی استاد مطهری و دکتر شریعتی، فرهاد رمضان‌زاده، کارشناسی ارشد تاریخ و فلسفه آموزش و پرورش دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکز، استاد راهنما: اصغر شریفی، استاد مشاور: سید حبیب مکتبی، تاریخ دفاع: 1391.

41.    Manouchehri, Abbas. "Praxis of a revolutionary faith: Ali shariati and Islamic Renaisance". A dissertation presented to the faculty of the Graduate school of Columbia University in candidacy for the degree of Doctor of philosophy, 1988.

42.    Nabavi, Abbas. "Reform and Revolution in Shi'sm: The Thought of Ali Shariati. Thesis (PhD), Indiana University, Humanities, Political Science, 1988.

43.    Vakily, Abdollah. "Ali Shariati and the mystical tradition of Islam". A thesis presented to the faculty of the Graduate Studies and Research, McGill University. For the degree of Master of Arts, 1991. 

 

 

    | فهرست يادنامه دكتر شريعتي صفحه اول |  بايگاني سال 1393 |