گزیده

▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪

 

    | فهرست يادنامه دكتر شريعتي صفحه اول |  بايگاني سال 1393 |    

 چشم انداز ایران - دكتر شريعتي - خرداد 1392

سخن آغازین

شریعتی ناشناخته

 دوم آذرماه امسال مقارن است با هشتادمین سالگرد تولد معلم شهید، دکتر علی شریعتی. این مناسبت را بهانه‌ای قرار دادیم برای ادای دین به یاد و اندیشه این متفکر برجسته ایران و جهان اسلام. طی دهه‌های گذشته، شریعتی به فراخور وضعیت سیاسی و فضای فکری جامعه ایران و جهان اسلام، مورد رجوع و بازخوانی مکرر بوده است و کمتر جریان و چهره فکری ـ سیاسی را می‌شناسیم که ناگزیر از تعیین نسبت با شریعتی نبوده باشد. به رغم این، می‌توان همچنان از «شریعتی ناشناخته» سخن گفت؛ سخنی که اشاره به ابعاد و وجوهی از اندیشه و عمل این متفکر ایرانی دارد که در پس چند دهه بازخوانی و نقادی، همچنان مستور و کمتر شناخته‌شده باقی مانده است یا اگر نیم‌نگاهی بدان افکنده شده، در پس اغراض و اوهام و نقد ناهمزمان، دستخوش تحریف و سطحی‌نگری شده است.

اندیشه اقتصادی شریعتی، در دهه‌ها و به ویژه سال‌های اخیر، گاه با نگاهی تقلیل‌گرایانه، به مارکسیسم و سوسیالیسمی درآمیخته با مذهب تعبیر شده و کمتر شاهدیم که موضوع پرداخت پژوهشگرانه و نه سطحی و ژورنالیستی، بوده باشد. بخش ویژه‌ای که با عنوان «شریعتی و گفتمان عدالت» در این یادنامه به خوانندگان تقدیم می‌شود، تلاشی است اولیه برای بازخوانی نسبت شریعتی و اندیشه عدالت‌خواهی، سوسیالیسم و چپ. این بخش ویژه، در واقع میزگردی بوده که در 23 آذرماه 1390، توسط بنیاد فرهنگی شریعتی برگزار شده و طی آن صاحب‌نظران و پژوهشگران به بیان دیدگاه‌های خود پرداخته‌اند.

از سوی دیگر، نام جامعه‌شناسی در ایران با شریعتی پیوند خورده است. برای بسیاری از افراد جامعه که چه بسا با مکاتب و نظریات جامعه‌شناسی آشنا نیستند، جامعه‌شناسی نه تداعی‌کننده نام دورکیم، وبر، مارکس و ...، بلکه تداعی‌کننده نام شریعتی است. این تداعی و پیوند ذهنی، بی‌مقدار و فاقد پایه‌ای در عینیت نیست. شریعتی بود که لزوم استفاده از علوم انسانی و به ویژه جامعه‌شناسی را در شناخت دینامیسم جامعه و دین در ایران یادآور شد و به شکل ایجابی در همین راستا کوشید. اما به‌رغم این زمینه کلی، جایگاه شریعتی در علم جامعه‌شناسی همچنان، آن طور که بایسته است، کاویده نشده و در فضای دانشگاهی، مورد بحث و چالش قرار نگرفته است. بخش ویژه‌ای که در این یادنامه با عنوان «شریعتی و جامعه شناسی» به علاقمندان تقدیم می‌گردد، کوششی است در راستای بازشناسی پیوند شریعتی و جامعه‌شناسی. آنچه در این پرونده گرد آمده، بخشی به میزگردی با همین عنوان در سمینار «شریعتی، دیروز، امروز، فردا»[1] مربوط می‌شود و بخش دیگر، مقاله‌ها و یادداشت‌هایی هستند که به تناسب موضوع نگاشته شده‌اند.

دو گفتگو با مرحوم مهندس عزت‌الله سحابی و استاد مصطفی ملکیان پیرامون اندیشه و تبار فکری ـ تاریخی شریعتی، متن سخنرانی سرکار خانم دکتر سوسن شریعتی در خصوص حج به مثابه تجربه رهایی‌بخش و متن تنقیح‌یافته سخنرانی‌های برخی صاحب‌نظران و اساتید دانشگاه در دیگر میزگردهای سمینار «شریعتی، دیروز، امروز، فردا» در کنار یادداشت‌هایی که دوستان و همراهان چشم‌انداز ایران در پیرامون تفکر شریعتی نگاشته‌اند، سایر بخش‌های این یادنامه را تشکیل می‌دهند که امید است درخور انتظار خوانندگان باشد.

از دست‌اندرکاران بنیاد فرهنگی شریعتی به سبب همکاری‌های صمیمانه‌شان در تدوین این یادنامه کمال سپاس را داریم و یاد و نام دکتر علی شریعتی را گرامی می‌داریم.


[1]. این سمینار طی سه روز ـ 27 تا 29 خرداد 1386 ـ و به مناسبت سی‌امین سالگرد شهادت دکتر شریعتی در حسینیه ارشاد و با همکاری بنیاد فرهنگی شریعتی، دفتر پژوهش‌های فرهنگی شریعتی و موسسه حسینیه ارشاد برگزار شد و طی آن شمار زیادی از اساتید و پژوهشگران به ارائه مباحث خود درباره اندیشه شریعتی در قالب میزگردهای چندگانه پرداختند. به فراخور محدودیت صفحات، برخی از سخنرانی‌ها و مقاله‌های ارائه‌شده به این سمینار جهت انتشار در این یادنامه انتخاب شده‌اند.

 

 

    | فهرست يادنامه دكتر شريعتي صفحه اول |  بايگاني سال 1393 |