چشم انداز ایران ویژه نامه 18 تیر تابستان 1384

 

  

 

عملكرد صداوسيما و روزنامه‌ها در جريان بحران‌ها

 

گزارش طرح نظرسنجي از كارشناسان رسانه‌اي  

 

 

  اشاره: سال‌هاي78ـ1377 در عرصه مناسبات و رخدادهاي جامعه سياسي ايران از اهميت بسزايي برخوردار است. چهار واقعه قتل‌هاي زنجيره‌اي، حادثه كوي و تحصن دانشجويان، شورش‌هاي متعاقب فاجعه كوي و ماجراي نشريه موج ازجمله حوادث بسيار مهم و تأثيرگذار در ساخت فضاي سياسي آخرين سال‌هاي دهه هفتاد به‌شمار مي‌آيند.

  از ديدگاه صاحبنظران بررسي شيوه انعكاس و چگونگي وقوع حوادث در رسانه‌هاي جمعي آن دوره بحراني (رسانه‌هاي مكتوب و صداوسيما) هنوز پس از سال‌‌ها اهميت خود را حفظ كرده است.

 

 در اين بخش شرح گزارش آمارگونه معاونت امور مطبوعاتي و تبليغاتي وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي (موسسه ملي پژوهش افكارعمومي) درباره جايگاه مطبوعات و صداوسيما در افكارعمومي پيرامون تحليل‌هاي مربوط به چهار حادثه فوق به چاپ مي‌رسد. پرونده قتل‌هاي زنجيره‌اي و نشريه موج به لحاظ تداخل موضوعي آنها با وقايع جنبش دانشجويي سال‌هاي 78ـ1377 و حادثه كوي در اين گزارش (سال 1379) مورد استناد قرار گرفته است.

 

 پرسش‌هايي كه با پاسخگويان در اين جامعه آماري مطرح شده به اين شرح است:

     ـ كدام‌يك از رسانه‌ها (راديو و تلويزيون، رسانه‌ها) اخبار مربوط به وقايع فوق را شفاف‌تر به اطلاع مردم رسانده‌اند؟

     ـ كدام‌يك از رسانه‌ها در پيگيري وقايع يادشده جديت بيشتري به خرج داده‌اند؟

     ـ آيا صداوسيما در پخش اخبار مربوط به اين وقايع، موضع‌گيري جناحي داشته يا خير؟

     ـ آيا عملكرد صداوسيما درمقابل اين وقايع، در جهت تقويت يا تضعيف وحدت ملي بوده است؟

 

 

 

برجسته‌ترين نكات نظرسنجي

3/37m درصد پاسخگويان استاد يا عضو هيئت‌علمي دانشگاه و 5/53درصد مديرمسئول و سردبير مجله يا روزنامه، خبرنگار يا روزنامه‌نگار بوده‌اند.

 

 mمهم‌ترين منبع خبري پاسخگويان (4/81درصد) در جريان بحران‌ها، روزنامه‌هاي دسته اول (سلام، صبح امروز،...) بوده‌اند.

 

 mبيش از نيمي از پاسخگويان (9/58درصد) پخش گزارش بحران‌ها را از طريق تلويزيون در حد "كم" و "خيلي كم" و يا "اصلاً" توصيف كرده‌اند.

 

 mشفا‌ف‌ترين اطلاع‌رساني در جريان بحران‌ها مربوط به روزنامه‌هاي دسته اول (سلام و...) (2/69درصد) بوده، درحالي‌كه تنها 4/9درصد و فقط 4درصد به ترتيب در مورد تلويزيون و راديو چنين اعتقادي داشته‌اند.

 

 mجدي‌ترين رسانه در پيگيري بحران‌ها، روزنامه‌هاي دسته اول (سلام و...) بوده‌اند (1/79درصد) درحالي‌كه تلويزيون به عقيده 1/33درصد و راديو به نظر 3/16درصد پاسخگويان در اين زمينه كاملاً جدي يا جدي تشخيص داده شده‌اند.

 

 mگزارش‌هاي روزنامه‌هاي دسته اول بيشترين مقبوليت (6/75درصد) و گزارش‌هاي روزنامه‌هاي دسته دوم (كيهان، رسالت،...) (6/7درصد)، تلويزيون (8/5درصد) و راديو (3/2درصد)، كمترين ميزان پذيرش را داشته‌اند.

 

 mدوسوم پاسخگويان (2/66درصد) عملكرد صداوسيما را در جريان بحران‌ها در حد "خيلي زياد" يا "زياد" جهت‌دار، دانسته‌اند.

 

 79mدرصد پاسخگويان عملكرد صداوسيما را در مورد بحران‌ها در حد "بسيار كم" و يا "كم" قابل قبول دانسته يا "اصلاً"  قابل قبول ندانسته‌اند.

 

 mبرنامه "چراغ" ازسوي3/85درصد پاسخگويان به‌عنوان برنامه پيشداورانه و جهت‌دار معرفي شده است.

 

 4/81mدرصد معتقد بودند اطلاع‌رساني شبكه يك سيما با پيشداوري "خيلي زياد" يا "زياد" همراه بوده است.

 

61mدرصد عملكرد صداوسيما را در جريان بحران‌ها در جهت تضعيف وحدت ملي دانسته و تنها 5/3درصد آن را در جهت تقويت وحدت ملي ارزيابي كرده‌اند.

 

 86mدرصد پاسخگويان ميزان اعتماد مردم به اخبار صداوسيما را در جريان بحران‌ها "بسيار كم" يا "كم" دانسته‌اند.

 

 mبا افزايش سن بر ميزان اعتقاد به عملكرد جناحي صداوسيما افزوده شده است.

 

 

 

 

خلاصه‌يافته‌ها

 

  جامعه آماري و نمونه

 

 ـ جامعه آماري اين تحقيق عبارت بوده‌اند از: كارشناسان، دبيران خبر، خبرنگاران، فيلمبرداران، صدابرداران و مونتورهاي صداوسيما، تمامي مديران مسئول روزنامه‌ها، سردبيران، روزنامه‌نگاران، دبيران و خبرنگاران خبرگزاري جمهوري‌اسلامي و اساتيد رسانه‌اي دانشگاه‌ها.

 

ـ مجموع افراد جامعه آماري، 292 نفر بوده‌اند كه متأسفانه به‌دليل عدم‌همكاري تعدادي از آنان (بويژه تمامي كارشناسان رسانه صداوسيما) نمونه نهايي به 43 نفر تقليل يافته است.

 

  ـ ميانگين سني پاسخگويان در اين بررسي 36/40 سال بوده است. 40نفر از پاسخگويان مرد و 3 نفر زن، 41 نفر متأهل و 2نفر مجرد بوده‌اند. 2/37درصد پاسخگويان داراي تحصيلات دكتري، 9/27درصد فـوق‌ليسانس، 11 نفر ليسانس و 4 نفر داراي مدرك پايين‌تر از ليسانس بوده‌اند. 11 نفـر از افـراد نمونـه (6/25درصد) جامعه‌شناس بوده‌اند. 16نفر (3/37درصد) استاد دانشگاه، استاديار يا عضو هيئت علمي، 9نفر (9/20درصد) روزنامه‌نگار، 10نفر (3/23درصد) مديرمسئول يا سردبير مجله يا روزنامه و 4نفر (3/9درصد) خبرنگار بوده‌اند. 4نفر ديگر مدير، معاون يا مشاور حقوقي بوده‌اند.

 

 

  نحوه كسب اطلاع در مورد بحران‌ها

 

 مهم‌ترين منبع خبري پاسخگويان، روزنامه‌هاي دسته اول (سلام، صبح امروز،...) است. 4/81درصد براي كسب خبر در مورد بحران‌هاي چهارگانه، هميشه به اين روزنامه‌ها مراجعه مي‌كرده‌اند. 14درصد نيز گاهي‌اوقات از اين روزنامه‌ها كسب خبر مي‌كرده‌اند. كسب خبر از روزنامه‌هاي دسته دوم (كيهان، رسالت،...) و دسته‌سوم (اطلاعات، همشهري‌،...) تقريباً به يكسان صورت گرفته است. (5/35درصد هميشه و حدود 44درصد گاهي‌اوقات از اين روزنامه‌ كسب خبر كرده‌اند).

 

  پس از روزنامه‌ها، تلويزيون چهارمين منبع كسب خبر بوده است. با اين حال 3/45درصد پاسخگويان گفته‌اند تنها گاهي‌اوقات از اين رسانه استفاده كرده‌اند و 4/31درصد نيز هيچ‌گاه خبرهاي حوادث مذكور را از اين رسانه‌ دريافت نكرده‌اند.

 

  14درصد پاسخگويان "هميشه" و 32درصد آنان "گاهي‌اوقات" از رسانه‌هاي خارجي كسب اطلاع كرده‌اند و 5/64درصد هيچ‌وقت از راديو كسب خبر نكرده‌اند.

 

 

  حجم گزارش‌هاي رسانه‌ها در مورد بحران‌ها

 

  به نظر 3/77درصد پاسخگويان روزنامه‌هاي دسته اول (سلام،...) اخبار مربوط به بحران‌ها را در حد "خيلي زياد" يا "زياد" مطرح كرده‌اند. 4/45درصد همين ارزيابي را براي روزنامه‌هاي دسته دوم (كيهان،...) و 2/24درصد براي روزنامه‌هاي دسته سوم (اطلاعات،...) قائل بوده‌اند.

 

  2/30درصد نيز پخش گزارش اين وقايع را از طريق تلويزيون، "زياد" يا "خيلي زياد" دانسته‌اند، درحالي‌كه 3/52درصد آن را "كم" يا "خيلي‌كم" توصيف كرده و 4/6درصد نيز اظهار كرده‌اند كه تلويزيون اصلاً گزارش‌هاي اين وقايع را پخش نكرده است.

  3/41درصد پاسخگويان از عملكرد راديو در اين باره بي‌اطلاع بوده‌اند و 4/39درصد نيز پخش وقايع را در حد "كم"، "خيلي كم" يا "اصلاًَ" توصيف كرده‌اند.

 

 

 

ارزيابي حجم گزارش‌هاي رسانه‌هاي مختلف

 در مورد مجموع چهار واقعه مهم سياسي اجتماعي

سال 1378

 

 

  ارزيابي عدم ابهام و ميزان شفافيت رسانه‌ها

  شفاف‌ترين اطلاع‌رساني را در مورد بحران‌هاي مهم سال 1378، روزنامه‌هاي دسته اول (سلام، صبح امروز،...) داشته‌اند. 2/69درصد پاسخگويان اين شفافيت را در حد "خيلي زياد" يا "زياد" توصيف كرده‌اند. درحالي‌كه تنها 4/17درصد در مورد روزنامه‌هاي دسته دوم (كيهان، رسالت،...) چنين اعتقادي داشته‌اند. تنها 4/9درصد از پاسخگويان معتقد بوده‌اند كه تلويزيون در مورد بحران‌ها به صورت شفاف (در حد "زياد" يا "خيلي زياد") اطلاع‌رساني نكرده است و فقط 4درصد در مورد راديو چنين اعتقادي داشته‌اند.

 

 

  ارزيابي ميزان جديت رسانه‌ها در پيگيري بحران‌ها

  جدي‌ترين رسانه‌ها در پيگيري بحران‌ها، روزنامه‌هاي دسته اول (سلام، صبح‌امروز،...) بوده‌اند. ميزان جديت اين رسانه‌ها به نظر 1/79درصد پاسخگويان در حد "خيلي زياد" يا "زياد" بوده است. روزنامه‌هاي دسته دوم (كيهان، رسالت،...) به عقيده 4/49درصد و روزنامه‌هاي دسته سوم (اطلاعات، همشهري،...) به عقيده 5/50درصد پاسخگويان در همين حد جديد به خرج داده‌اند.

  1/33درصد پاسخگويان، تلويزيون و تنها 3/16درصد راديو را در پيگيري بحران‌‌هاي كاملاً جدي يا جدي دانسته‌اند.

 

 

  ميزان مقبوليت گزارش‌هاي رسانه‌ها در مورد بحران‌ها

 

  6/75درصد پاسخگويان ميزان مقبوليت گزارش‌هاي روزنامه‌هاي دسته اول (سلام، صبح امروز،...) را در حد "خيلي زياد" و يا "زياد" ارزيابي كرده‌اند، درحالي‌كه تنها 6/7درصد آنان همين ميزان مقبوليت را براي گزارش‌هاي روزنامه‌هاي دسته دوم (كيهان، رسالت،...) قائل بوده‌اند و فقط 8/5درصد پاسخگويان در مورد تلويزيون و 3/2درصد در مورد راديو چنين نظري داشته‌اند. اخبار روزنامه‌هاي دسته سوم (اطلاعات، همشهري،...) در حد "متوسط" قابل پذيرش اعلام شده است.

 

 

 

  عملكرد رسانه‌ها و تقويت يا تضعيف وحدت ملي

 

  به نظر 19نفر (2/44درصد) روزنامه‌هاي دسته اول (سلام، صبح‌امروز،...) در جهت تقويت ملي بهتر عمل كرده‌اند. درحالي‌كه تنها به عقيده 2نفر (7/4درصد) روزنامه‌هاي دسته دوم (كيهان، رسالت،...) و فقط به نظر 4نفر (3/9درصد) صداوسيما چنين عملكردي داشته‌اند. ازسوي ديگر 18نفر (9/41درصد) عملكرد صداوسيما را در جهت تضعيف وحدت ملي دانسته‌اند، 9/34درصد عملكرد روزنامه‌هاي دسته دوم و 7درصد عملكرد روزنامه‌هاي دسته اول را اين‌گونه خوانده‌اند. درحالي‌كه هيچ‌كس عملكرد روزنامه‌هاي دسته سوم (اطلاعات، همشهري،...) را در جهت تضعيف وحدت ملي ارزيابي نكرده است.

 

 

 

 

تقويت يا تضعيف وحدت ملي ازسوي رسانه‌ها در جريان حوادث چهارگانه

 

  عملكرد رسانه‌ها و تقويت يا تضعيف وحدت ملي

 

  به نظر 19نفر (2/44درصد) روزنامه‌هاي دسته اول (سلام، صبح‌امروز،...) در جهت تقويت ملي بهتر عمل كرده‌اند. درحالي‌كه تنها به عقيده 2نفر (7/4درصد) روزنامه‌هاي دسته دوم (كيهان، رسالت،...) و فقط به نظر 4نفر (3/9درصد) صداوسيما چنين عملكردي داشته‌اند. ازسوي ديگر 18نفر (9/41درصد) عملكرد صداوسيما را در جهت تضعيف وحدت ملي دانسته‌اند، 9/34درصد عملكرد روزنامه‌هاي دسته دوم و 7درصد عملكرد روزنامه‌هاي دسته اول را اين‌گونه خوانده‌اند. درحالي‌كه هيچ‌كس عملكرد روزنامه‌هاي دسته سوم (اطلاعات، همشهري،...) را در جهت تضعيف وحدت ملي ارزيابي نكرده است.

 

 ارزيابي عملكرد صداوسيما

 

  m دوسوم (2/66درصد) پاسخگويان معتقد بوده‌اند كه در پخش بحران‌هاي چهارگانه سال 1378 از طريق صداوسيما پيشداوري صورت گرفته و اين پيشداوري در حد "خيلي زياد" و يا "زياد" بوده است. بيشترين ميزان پيشداوري در قضيه شورش‌هاي بعد از واقعه كوي دانشگاه و كمترين پيشداوري در ماجراي نشريه موج صورت گرفته است.

 

  6/36mدرصد پاسخگويان عملكرد صداوسيما را در برخورد با بحران‌ها اصلاً قابل‌قبول ندانسته‌اند.4/42درصد اين عملكرد را در حد "بسيار كم" يا "كم" ارزيابي كرده‌اند و 5/10درصد تا حدودي آن را قابل قبول دانسته‌اند. تنها 3/2درصد عملكرد صداوسيما را در حد "زياد" و 6/0درصد آن را در حد "بسيار زياد" قابل پذيرش اعلام كرده‌اند.

 

  mدر زمينه برنامه‌هاي پيشداورانه صداوسيما در جريان قتل‌هاي زنجيره‌اي 3/85درصد پاسخگويان به برنامه "چراغ" اشاره كرده‌اند. در مورد حادثه كوي، 8/58درصد گزارش‌ها و تحليل‌هاي خبري صداوسيما را پيشداورانه دانسته‌اند. در مورد شورش‌هاي پس از حادثه كوي 3/43درصد از گزارش‌ها و تحليل‌هاي خبري و 3/23درصد از پخش فيلم شورش‌ها و تخريب‌ در خيابان‌ها، نام برده‌اند. در مورد ماجراي نشريه موج نيز 31درصد از گزارش‌ها و تحليل‌هاي خبري نامه برده‌اند و 4/41درصد پاسخ "نمي‌دانم" داده‌اند.

 

  m بيش از چهارپنجم پاسخگويان (4/81درصد) معتقد بوده‌اند اطلاع‌رساني شبكه يك سيما با پيشداوري "خيلي زياد" يا "زياد" همراه بوده است. درحالي‌كه تنها 6 نفر (9/13درصد) در مورد شبكه چهار سيما چنين عقيده‌اي داشته‌اند. شبكه دو سيما به نظر 25نفر (1/85درصد) و شبكه سه نيز به‌عقيده 11نفر (6/25درصد) اطلاع‌رساني جهت‌دار در حد "خيلي زياد" داشته‌اند و درحالي‌كه نزديك به نيمي از پاسخگويان در مورد اطلاع‌رساني جهت‌دار شبكه‌هاي راديويي (شبكه سراسري ـ راديو تهران) اعلام بي‌اطلاعي كرده‌اند (احتمالاً به‌دليل عدم استفاده از اين رسانه) 9/34درصد عملكرد شبكه سراسري و 14درصد عملكرد راديو تهران را در جريان بحران‌ها پيشداورانه خوانده‌اند.

 

  61mدرصد پاسخگويان عملكرد صداوسيما را در جريان بحران‌ها در جهت تضعيف وحدت‌ملي دانسته‌اند، درحالي‌كه تنها 5/3درصد آن را در جهت تقويت وحدت‌ملي ارزيابي كرده‌اند.

 

  m ـ 86درصد افراد نمونه ميزان اعتماد مردم به اخبار صداوسيما را در جريان بحران‌ها در حد "بسيار كم" يا "كم" دانسته‌اند و 7/83درصد نيز در مورد گزارش‌هاي خبري صداوسيما چنين نظري داشته‌اند.

 

  m "عملكرد شفاف و ارائه واقعيات"، ازسوي 6/30درصد پاسخگويان به‌عنوان عملكرد مناسب پيشنهادي براي صداوسيما در جريان بحران‌ها معرفي شده است. 2/22درصد گفته‌اند صداوسيما بايد بي‌طرف مي‌‌ماند و 3/15درصد نيز از انعكاس ديدگاه‌هاي مختلف به‌عنوان عملكرد مناسب نام برده‌اند.

 

  m رابطه معني‌داري بين غالب متغيرهاي وابسته تحقيق (نظرات، گرايشات،...) و متغيرهاي مستقل (سن، شغل، سطح تحصيلات) در اين بررسي به‌دست نيامده است. به اين معني كه به‌‌عنوان مثال ميزان اعتماد پاسخگويان به صداوسيما ربطي به سن، شغل يا سطح تحصيلات آنها نداشته است. تنها رابطه معني‌دار (در سطح 5/94درصد اعتماد) رابطه بين نظر پاسخگويان راجع به عملكرد جناحي يا غيرجناحي صداوسيما با سن آنها بوده است. به اين صورت كه با افزايش سن بر ميزان اعتقاد پاسخگويان به عملكرد جناحي صداوسيما افزوده مي‌شود.

 

نحوه كسب اطلاع در مورد هر يك از بحران‌ها

 

 به اين منظور، در مورد هريك از چهار واقعه مورد نظر، يك سوال مطرح و از پاسخگويان پر‌‌‌سيده  شده است.

 

 

  قتل‌هاي زنجيره‌اي

 

  در قضيه قتل‌هاي زنجيره‌اي همچنان‌كه جدول شماره يك نشان مي‌دهد روزنامه‌هاي دسته اول (سلام، صبح‌امروز، خرداد،...) بيشتر از ديگر رسانه‌ها مورد توجه و اقبال بوده‌اند. به‌طوري‌كه 38نفر (4/88درصد) هميشه و 5نفر (6/11درصد) گاهي‌اوقات اخبار مربوط به قتل‌هاي زنجيره‌اي را از طريق اين روزنامه‌ها پيگيري مي‌كرده‌اند. روزنامه‌هاي دسته دوم (كيهان، رسالت،...) دومين منبع كسب اطلاع درباره اين حوادث بوده‌اند. اين درحالي است كه 9نفر (9/20درصد) از پاسخگويان اظهار كرده‌اند كه هيچ‌وقت از اين روزنامه‌ها كسب خبر نمي‌كرده‌اند. روزنامه‌هاي دسته سوم (اطلاعات، همشهري،...)، رسانه‌هاي خارجي، تلويزيون و سرانجام راديو و به ترتيب ديگر منبع خبري مورد استفاده بوده‌اند. تنها 6 نفر از پاسخگويان (14درصد) گفته‌اند كه اخبار قتل‌هاي زنجيره‌اي را هميشه از تلويزيون كسب مي‌‌كرده‌اند و 19نفر (2/44درصد) هيچ‌گاه از اين رسانه‌ در اين مورد كسب اطلاع نمي‌كردند. همچنين تنها 1نفر (3/2درصد) از راديو كسب اطلاع مي‌كرده و 32نفر (4/74درصد) هيچ‌گاه از اين رسانه در اين مورد استفاده نكرده‌اند.

 

جدول شماره 1ـ شما براي كسب اطلاع درباره قتل‌هاي زنجيره‌اي،

بيشتر از كدام منابع استفاده مي‌كرديد؟

٭روزنامه‌هايي نظير: سلام، صبح امروز، خرداد، نشاط و...

٭٭روزنامه‌هايي نظير: كيهان، رسالت، ابرار، جمهوري اسلامي و...

٭٭٭روزنامه‌هايي نظير: اطلاعات، خبر، ايران، همشهري و...

 

 

  واقعه كوي دانشگاه

  اگرچه در مورد اين واقعه نيز كماكان روزنامه‌هاي دسته اول به‌عنوان مهم‌ترين منبع خبري پاسخگويان مطرح شده‌اند به‌طوري‌كه 37نفر (86درصد) از پاسخگويان اخبار واقعه كوي را همواره از اين روزنامه‌ها به‌دست مي‌آوردند اما تغييرات مختصري در جايگاه رسانه‌ها در مقايسه با قتل‌هاي زنجيره‌اي ايجاد شده است؛ روزنامه‌هاي دسته سوم (اطلاعات، همشهري،...) به‌عنوان دومين منبع خبري عنوان شده‌اند و با اقبال بيشتري روبه‌رو  بوده‌اند. درحالي‌‌‌كه روزنامه‌هاي دسته دوم (كيهان، رسالت،...) به رتبه سوم در بين منابع خبري نزول كرده‌اند. راديو و تلويزيون در اين واقعه بيشتر مورد توجه قرار گرفته‌اند (اگر چه راديو همچنان آخرين جايگاه را در بين رسانه‌هاي يادشده داراست) تعداد 8 نفر (6/18درصد) گفته‌اند در اين قضيه همواره از تلويزيون كسب خبر مي‌كرده‌اند و 20نفر (5/46درصد) نيز گاهي‌اوقات اين كار را مي‌كرده‌اند. سهم رسانه‌هاي خارجي نسبت به واقعه قتل‌هاي زنجيره‌اي تقريباً بدون تغيير باقي مانده‌ است.

 

جدول شماره 2ـ شما براي كسب اطلاع درباره حادثه كوي و تحصن دانشجويان،

بيشتر از كدام منبع استفاده مي‌كرديد؟

 

 

  شورش‌هاي متعاقب واقعه كوي

  نظير دو واقعه قبل، روزنامه‌هاي دسته اول (سلام، صبح امروز،...) مهم‌ترين منبع خبري كسب اطلاع درباره شورش‌هاي بعد از واقعه كوي بوده‌اند و 34نفر (1/79درصد) همواره و 8نفر (6/18درصد) گاهي‌اوقات از اين دسته روزنامه‌ها كسب خبر مي‌كرده‌اند. روزنامه‌هاي دسته سوم (اطلاعات، همشهري،...)، روزنامه‌هاي دسته دوم (كيهان، رسالت،...)، تلويزيون، رسانه‌هاي خارجي، سرانجام راديو به ترتيب جايگاه‌هاي بعدي را به خود اختصاص داده‌اند. راديو و تلويزيون در اين قضيه بيشتر از دو واقعه قبلي مورد توجه قرار گرفته‌اند.

 

 

جدول شماره 3ـ شما براي كسب اطلاع درباره وقايع سطح شهر تهران متعاقب فاجعه كوي دانشگاه بيشتر از كدام منبع استفاده مي‌كرديد؟

 

 

 

 

 

  ماجراي نشريه موج

  همچنان كه جدول شماره 4 نشان مي‌دهد در مورد اين واقعه نيز روزنامه‌هاي دسته اول (سلام، صبح امروز و...) مهم‌ترين منبع خبري پاسخگويان بوده‌اند. اگرچه در مقايسه با وقايع قبلي اندكي از اقبال به اين روزنامه‌ها كاسته شده با اين حال 31نفر (1/72درصد) از پاسخگويان همواره و 8نفر (6/18درصد) گاهي‌اوقات اخبار مربوط به ماجراي نشريه موج را از اين روزنامه‌ها پيگيري مي‌كرده‌اند. مهم‌ترين منابع خبري بعدي به ترتيب عبارت بوده  از: روزنامه‌هاي دسته دوم (كيهان، رسالت و...)، روزنامه‌هاي دسته سوم (اطلاعات، همشهري و...)، تلويزيون، راديوورسانه‌هاي‌خارجي در اين جريان تنها 4نفر( 3/9درصد) همواره و 10نفر (3/22درصد) گاهي‌اوقات از رسانه‌هاي خارجي كسب خبر مي‌كرده‌اند.

 

جدول شماره 4 ـ شما براي كسب اطلاع درباره وقايع مربوط با نشريه موج،

بيشتر از كدام منبع استفاده مي‌كرديد؟

 

 

 

 

ارزيابي عدم ابهام و ميزان شفافيت رسانه‌ها

  براي ارزيابي اين ميزان شفافيت در عملكرد هريك از رسانه‌ها در برخورد با وقايع چهارگانه مورد بررسي از افراد جامعه آماري پرسيده شده است كه در مورد هريك از اين وقايع، هركدام از رسانه‌ها اخبار را تا چه حد بدون ابهام، گزارش كرده‌اند. نتايج به تفصيل در زير مي‌آيد:

  قتل‌هاي زنجيره‌اي

  با ملاحظه جدول شماره 11 درمي‌يابيم كه به نظر 32نفر (5/74درصد) از پاسخگويان روزنامه‌هاي دسته اول (سلام، صبح‌امروز و...) در حد "خيلي زياد" و يا "زياد" اخبار مربوط به قتل‌هاي زنجيره‌اي را شفاف مطرح كرده‌اند. درحالي‌كه تنها 5نفر (6/11درصد) عملكرد روزنامه‌هاي دسته دوم (كيهان، رسالت و..) و 14نفر (6/32درصد) روزنامه‌هاي دسته سوم (اطلاعات، همشهري و...) و تنها 2نفر (7/4درصد) عملكرد تلويزيون را شفاف و بدون ابهام دانسته‌اند. هيچ‌يك از پاسخگويان اعتقاد نداشته كه راديو اخبار مربوط به قتل‌هاي زنجيره‌اي را بدون ابهام گزارش كرده است.

 

جدول شماره 11ـ از بين رسانه‌هاي زير، به نظر شما هركدام اخبار مربوط به قتل‌هاي زنجيره‌اي را تا چه حد بدون ابهام گزارش مي‌كردند؟

 

 

 

 

  واقعه كوي دانشگاه

  شفاف‌ترين عملكرد در طرح اخبار واقعه كوي دانشگاه مربوط به روزنامه‌هاي دسته اول (سلام، صبح امروز و...) بوده است. به نظر 30 نفر (8/69درصد) از پاسخگويان اين روزنامه‌ها عملكردي بدون ابهام داشته‌اند (در حد "زياد" يا "خيلي زياد") درحالي‌كه هيچ‌يك از پاسخگويان عملكرد روزنامه‌هاي دسته دوم (كيهان، رسالت و...) را در اين قضيه كاملاً شفاف ندانسته و تنها 9نفر (9/20درصد) اين عملكرد را شفاف تلقي كرده‌اند.

  درحالي‌كه تنها 5نفر (7/11درصد) معتقد بوده‌اند كه تلويزيون در ارائه اخبار واقعه كوي "زياد" يا "خيلي زياد" بدون ابهام عمل كرده، 26نفر (5/60درصد) عملكرد آن را با ابهام زياد يا خيلي زياد همراه دانسته‌اند و 8 نفر (6/18درصد) نيز گفته‌اند تلويزيون در اين رابطه اصلاً شفاف برخورد نكرده است. راديو به لحاظ عملكرد شفاف، در مرتبه آخر قرار دارد.

 

جدول شماره 12ـ از بين رسانه‌هاي زير، به نظر شما هركدام اخبار مربوط به وقايع كوي دانشگاه و اعتراضات دانشجويي (به‌جز وقايع سطح شهر) را تا چه حد بدون ابهام گزارش مي‌كردند؟

 

 

  شورش‌هاي متعاقب حادثه كوي

  در مورد نحوه اطلاع‌رساني شورش‌هاي پس از واقعه كوي دانشگاه توسط رسانه‌ها نيز كمابيش همان نتايجي به‌دست آمده است كه در مورد واقعه قتل‌ها و حادثه كوي به‌دست آمد. به اين ترتيب، درحالي‌كه 30نفر (8/69درصد) از پاسخگويان اطلاع‌رساني روزنامه‌هاي دسته اول را در حد "زياد" يا "خيلي زياد" شفاف دانسته‌اند هيچ‌كدام از آنان عملكرد روزنامه‌هاي دسته دوم (كيهان، رسالت،...) و راديو و تلويزيون را كاملاً بدون ابهام ندانسته است. در اين مورد 8نفر (6/18درصد) عملكرد روزنامه‌هاي دسته دوم، تنها 3نفر (7درصد) عملكرد تلويزيون و فقط 1 نفر (3/2درصد) عملكرد راديو را در حد "زياد" بدون ابهام دانسته است. تعدادكساني‌كه معتقد بوده‌اند عملكرد روزنامه‌هاي دسته سوم (اطلاعات، همشهري،...) بدون ابهام بوده تقريباً برابر تعداد كساني است كه چنين اعتقادي نداشته‌اند.

 

جدول شماره 13ـ از بين رسانه‌هاي زير، به نظر شما هركدام اخبار مربوط به وقايع سطح شهر تهران (شورش‌هاي متعاقب فاجعه كوي دانشگاه) را تا چه حد بدون ابهام گزارش مي‌كردند؟

 

 

  ماجراي نشريه موج

  به نظر پاسخگويان در اين نظرسنجي، راديو، تلويزيون و روزنامه‌هاي دسته دوم (كيهان، رسالت،...) در مورد ماجراي نشريه موج، عملكرد شفاف‌تري داشته‌اند تا در سه واقعه قتل‌ها، كوي دانشگاه و شورش‌هاي پس از آن، به‌هرحال در اين قضيه نيز شفاف‌ترين عملكرد مربوط به روزنامه‌هاي دسته اول (سلام، صبح‌امروز،...) بوده است و 27نفر (8/62درصد) اعلام كرده‌اند كه اين روزنامه‌ها تا حد "خيلي زياد" يا "زياد" بدون ابهام اطلاع‌رساني كرده‌اند. 8نفر (6/18درصد) معتقدند روزنامه‌هاي دسته دوم عملكرد شفافي در حد "زياد" يا "خيلي زياد" داشته‌اند و 6 نفر (14درصد) چنين عملكردي را به سيما و 5 نفر (7/11درصد) به صداي جمهوري اسلامي ايران نسبت داده‌اند. اين درحالي است كه 31نفر (72درصد) عملكرد روزنامه‌هاي دسته دوم (كيهان و...)، 28نفر (2/65درصد) عملكـرد تلويزيون و 20نفـر (5/46درصد) عملكرد راديو را كاملاً مبهم يا در حد "زياد" يا "خيلي زياد" مبهم دانسته‌اند.

 

جدول شماره 14 ـ از بين رسانه‌هاي زير، به نظر شما هركدام اخبار مربوط به وقايع نشريه موج را تا چه حدي بدون ابهام گزارش مي‌كردند؟